1966 yildagi Toshkent zilzilasi

Zilzila oʻchogʻida yer silkinishining magnitudasiRixter shkalasi boʻyicha 5,2 ballni tashkil etdi. Yuzada esa seysmik kuch 8balldan yuqori koʻrsatgichga ega boʻldi. Toshkentdagi yer silkinishi yer ostigumburlashidan boshlandi. 2-9 km chuqurlikda manbalar koʻchishi sodir boʻldi.Oʻchoq shahar markazining ostida joylasahganligi sababli barcha vayronali kuchshu hududga toʻgʻri keldi. Toshkent chekkalarida seysmik quvvat 6 ballnitashkil qildi. Silkinishlar 10-12 soniya davom etib turdi.

1966 yildagi Toshkent zilzilasi – birinchi yersilkinishi emas, bu yerda avval ham yer silkinishlari sodir boʻlib turgan.Shahar ostida tektonik plitalar joylashganligi sababli, bu yer seysmik aktivhudud sanaladi, shuning uchun bunday tabiiy hodisalar bu yerda tez-tez sodirboʻlib turadi. Biroq 1966 yildagi zilzila eng vayronali yer silkinishi boʻldi.

Zilzila kuchu juda dahshatli edi, biroq tabiiy ofatmarkazi juda ham chuqur emas edi. Shuning uchun ham vertikal toʻlqinlar uzoqqatarqalmadi va shu narsa shaharni yoʻq boʻlib ketishdan asradi. Biroqpoytaxtning markaziy qismi katta talafot koʻrdi: vayronalar hududi 10 km nitashkil etdi. Silkinishlar vertical holatda boʻlganligi sababli hattoki paxsauylar ham buzilmay qoldi. Koʻpgina binolar yoriqlar bilan qoplandi, biroqsilkinishlarga bardosh berdi. Aynan mana shu omil odamlarni oʻlimdan asrabqoldi. Halok boʻlganlar soni 8 kishini tashkil etdi. Ikki yuzdan ortiq odamjarohat oldi, keyinchalik esa kuchli hayajonli qoʻrquvni boshidan oʻtkazgankoʻpgina qariyalar vafot etdi.

Toshkent zilzilasi oqibatida shahar aholisining yarimiuysiz qoldi. Bir necha soniya ichida ikki mln kv turar joy maydoni yaroqsizholga keldi. 78 ming nafar oila uy-joysiz qoldi, zilzila natijasida maʼmuriybinolar, savdo obʼektlari, kommunal xizmatlar, oʻquv muassasalari, tibbiyot va sanoatbinolari vayron boʻldi.

Yer osti silkinishlari bir necha yil davom etdi, 1969yilgacha seysmologlar 1100 takroriy silkinishlarni qayd etdilar. Engkuchlillari 1966 yilning may, iyun oylarida hamda 1967 yilning mart oylaridakuzatildi. Silkinish kuchi Rixter shkalasi boʻyicha 7 ballni tashkil qildi.

Toshkent zilzilasi shahar aholisidan katta matonatnitalab qilar edi.Bir kecha kunduz davomida yoʻlaklar va oʻtlar ustida palatkalarqurilib, ularga odamlar koʻchirildi. Odamlar bir-birlariga qoʻldan kelganchayordam berib, bir-birlarini qoʻllab quvvatlab turdilar. Shaharda biror birtalon-tarojlik voqeasi sodir boʻlmadi.

1966 yildagi Toshkent zilzilasi odamlarnijipslashtirdi. Shahar jadal tezlikda qayta qurila boshlandi, qishga kelib 300ming aholi yangi uylarga koʻchib oʻtdi. Uch yilga qolmay zilzilaning barchaoqibatlari bartaraf qilindi. Shahar chetida yangi mavzelar barpo qilindi,shahar markazi esa qayta tiklandi, maktab, maʼmuriy binolar, madaniy dam olish muassasalariqad koʻtardi.

Toshkent kuchli tabiiy ofatni boshidan oʻtkazdi, biroqSovet Ittifoqi respublikalari yordamida qayta tiklandi. Toshkent shahriningmaydoni 1,5 barobar kattalashdi. Shuningdek aholi soni ham ortdi:  bugungi kunda shaharda yuzdan ortiq millatvakillari istiqomat qiladilar.

Toshkent zilzilasining 10 yilligi munosabati bilanshahar markazidagi yangi turar joy mavzesida “Jasorat” arxitektura kompleksiqurildi.