Ulugʻbek rasadxonasi: Samarqandda 1018 ta yulduz qanday sanalgan?

Ulugʻbek XV asrda Samarqandda rasadxona qurdirib, osmondagi 1018 ta yulduzning oʻrnini oʻz asboblari bilan aniqlagan va natijani mashhur «Ziji Guragoniy» jadvaliga jamlagan. Bu ish bugun ham jahon astronomiyasi tarixining eng muhim sahifalaridan biri hisoblanadi.

Ulugʻbek rasadxonasi qayerda va nima

Rasadxona Samarqandda, Afrosiyob tepaligi yonida joylashgan. Hozir bu yerda rasadxona qoldiqlari va uning tarixini aytib beruvchi muzey bor. Bu joy Oʻzbekistondagi eng qiziqarli ilmiy tarixiy obidalardan biridir.

Ulugʻbek kim edi

Mirzo Ulugʻbek Amir Temurning nabirasi boʻlib, Samarqandda hukmdor sifatida bilimga katta eʼtibor bergan. U oʻzini davlat ishlari bilan birga astronomiya va matematikaga ham baʻgʻishlagan. Shu sababli uni koʻpincha hukmdor olim deb ataydilar.

Rasadxona qanday qurilgan

Rasadxona XV asrning 1420-yillarida qurilgan va u ulkan doira shaklidagi uch qavatli bino boʻlgan. Bugun uning faqat pastki qismi saqlanib qolgan. Oʻsha davr uchun bu ancha murakkab va katta qurilish edi.

Katta sekstant: asosiy asbob

Rasadxonaning asosiy asbobi radiusi taxminan 40 metr boʻlgan ulkan yoy edi. Uning yer ostidagi qismi bugun ham saqlangan. Shu asbob yordamida osmon jismlarining joyi juda aniq oʻlchangan.

1018 ta yulduz jadvali

Ulugʻbek va hamkasblari yulduzlarning joyini yillar davomida kuzatib, 1018 ta yulduzdan iborat jadval tuzdilar. Bu jadval taxminan 1437 yilda yakunlangan. Keyinchalik uni Yevropa olimlari ham oʻrganishgan.

Olimlar jamoasi

Rasadxonada Ulugʻbek yolgʻiz ishlamagan. Uning yonida Qozizoda Rumiy va Ali Qushchi kabi olimlar mehnat qilgan. Shu jamoa tufayli Samarqand oʻsha davrda dunyodagi yirik ilmiy markazlardan biriga aylandi.

Qayta kashf etilishi va Registon

Ulugʻbek vafotidan keyin rasadxona vayron boʻlgan va uzoq vaqt unutilgan. Uning qoldiqlarini 1908 yilda arxeolog Vyatkin topgan. Samarqandga kelsangiz, rasadxonadan keyin Ulugʻbek madrasasi joylashgan Registonga ham borishni unutmang.

Koʻp soʻraladigan savollar

Ulugʻbek rasadxonasi qachon qurilgan?

XV asrning 1420-yillarida, Samarqandda.

Ulugʻbek jadvalida nechta yulduz bor?

1018 ta yulduz. Bu jadval taxminan 1437 yilda yakunlangan.

Rasadxona qoldiqlarini kim topgan?

1908 yilda arxeolog Vasiliy Vyatkin topgan.

Hozir rasadxonani koʻrish mumkinmi?

Ha, u yerda muzey ishlaydi. Ish vaqtini borishdan oldin aniqlab oling.