Oltin qayerdan paydo boʻlgan? Koinotdagi hayratlanarli javob

Oltinning katta qismi Yer paydo boʻlishidan ancha oldin, koinotda yulduzlar toʻqnashgan va portlagan paytda hosil boʻlgan. Hozirgi ilmiy fikrga koʻra, neytron yulduzlarning qoʻshilishi oltin kabi ogʻir elementlarning muhim manbalaridan biri.

Oltin oddiy metall emas

Oltin tabiatda koʻpincha sof holda uchraydi, zanglamaydi va yaltirashini yoʻqotmaydi. Shu sabab odamlar uni minglab yillar davomida qadrlab kelgan. Lekin uning kelib chiqishi koinot bilan bogʻliq.

Yengil elementlar yulduz ichida

Vodorod va geliy Katta portlashdan keyin paydo boʻlgan, yulduzlar ichida esa temirgacha boʻlgan elementlar hosil boʻladi. Temirdan ogʻir elementlarni yulduz ichida hosil qilish ancha qiyin. Oltin shu ogʻir elementlar qatoriga kiradi.

Neytron yulduzlar toʻqnashuvi

2017 yil avgustida olimlar ikki neytron yulduzning qoʻshilishini qayd etdi. Kuzatuvlar bunday hodisada oltin va platina kabi ogʻir elementlar hosil boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Bu oltin sirini tushuntirishdagi eng muhim kashfiyotlardan biri boʻldi.

Boshqa manbalar ham bor

Baʼzi olimlar oltinning bir qismi ayrim kuchli yulduz portlashlarida ham hosil boʻlishi mumkin, deb hisoblaydi. Bu masala hali toʻliq hal boʻlmagan va tadqiqotlar davom etmoqda. Shuning uchun aniq nisbatni hozircha hech kim aytib bera olmaydi.

Yerga qanday yetib kelgan?

Quyosh tizimi paydo boʻlgan gaz va chang bulutida oltin allaqachon bor edi. Yer shakllanganda ogʻir metallarning koʻpi yadro tomon choʻkkan, deb hisoblanadi. Yer qobigʻidagi oltin qanday paydo boʻlganini tushuntiruvchi farazlar bor, ulardan biri asteroidlar bilan bogʻliq.

Odamlar nega oltinni qadrlagan?

Oltin zanglamaydi, uni eritib shakl berish oson va u kam uchraydi. Shu sababli u qadim zamonlardan zargarlikda va pul sifatida ishlatilgan. Bugun ham davlatlar uni zaxira sifatida saqlaydi.

Oltin bugun nimaga kerak?

Oltin zargarlik buyumlari uchun ishlatiladi, shuningdek elektronikada ham: u kontaktlarni zanglashdan asraydi. Shuning uchun telefon va kompyuterlar ichida ham oltinning juda oz miqdori bor. Eski texnikani qayta ishlash shu sabab foydali.

Koʻp soʻraladigan savollar

Oltin yulduzlarda hosil boʻladimi?

Ha, olimlar fikricha oltin yulduzlarning toʻqnashuvi va kuchli portlashlari paytida hosil boʻladi.

Oltin zanglaydimi?

Yoʻq, sof oltin havo va namlik taʼsirida zanglamaydi.

Yer yadrosida oltin bormi?

Olimlarning fikricha, Yerdagi oltinning katta qismi yadroda joylashgan.