Yamandagi Loy gʻishtlardan qurilgan osmonoʻpar binoli qadimiy shaharlar

Daryo vodiylari yoqalab joylashgan bu shahar va qishloqlarning farqli tomoni – bu inshootlarning noyob arxitekturasidir.Bu yogʻoch taxtali pol va loygʻishtlaridan qurilgan devorli koʻp qavatli uylardir.

Barcha binolar bir-biriga mahkam “biriktirib” qoʻyilgan. Ular asosan plato va ulkan choʻqqilar ustida qurilgan. Harqachon yomgʻir yogʻganda yoki suv bosishlar boʻlganida, binolar “kuchini yoʻqotadi”va doimiy taʼmirlashni talab qiladi.

Shibam shahrini atrofidagi plato manzarasida antiqa koʻrinuvchan osmonoʻpar binolari uchun uni “choʻlning Manxetteni” deb atashadi.

Shahar loyqali val-devor bilan oʻralgan,uning qurilmalarini esa “dunyodagi eng eski osmonoʻpar binolari” deb ataydilar,chunki ular shaharning loyihalashtirilishida vertikal qurilish yoʻli orqali maydonning effektiv ishlatilishining yorqin misolidir.1982 yilda Shibam YUNESKO Dunyoviy merosining obyekti unvonini qoʻlga kiritdi.

Shibam Vadi-Xadramaut vodiysidagi eng mashhur shahar boʼlib, unda 7 ming aholi yashaydi va 5 dan 11 qavatgacha choʼzilgan 500 taloy gʼishlardan qurilgan binolari mavjud.

Binolarning pastki qavatlarida odatda arpa saqlanadi. Ikkinchi qavatdagi xonalar erkaklar tomonidan suhbatlar uchun,undan yuqoridagi qavatlar ayollar uchun, hamda oilaviy ishlatish uchun moʻljallangan,va hatto baʼzan boshqa binolarga oʻtish uchun koʻprikchalar bilan taʼminlangan– bu asosan keksa odamlar uchun moʻljallangan.

Shahar milodiy 3asrda barpo etilgan. Oʻsha vaqtdagi koʻpgina binolar 16 asrda roʻy bergan suv bosishivaqtida buzilgan boʻlsada, ularning baʼzilari haligacha tetik turibdi.

Masalan, Juma masjidi 904 yildaqurilgan. Yomgʻirlar va eroziya sababli binolar yuz yillar mobaynida bir necha martalabqayta qurilgan, himoya qilish uchun esa ular germetiklar bilan qoplangan. Shibam– bu oʻquv dargohlari, tijorat va administrativ binoli va yettita masjidli avtonom shahardir. U hatto bir necha martalab, hatto 1940 yilgacha- Sayvun degan qoʻshnishaharda yirik aeroport qurilgani va butun biznes u yerga koʻchganiga qadar, Xadramauttumani poytaxti vazifasini ham oʻtagan. 

Vadi-Davan, Vadi-Xadramautgaqoʻshilgan daryo, shu kabi goʻzal arxitekturasi bilan maqtanishi mumkin.

Vadi-Davan vodiysida bir nechta ajoyib qishloq bor: Al-Mashad, Al-Xadjara, Al-Xubayra va Xaylla. Al-Mashadda 15asrdagi Xasan ibn Xasan goʻri joylashgan va bu qishloq aholisining soni kam boʻlishiga qaramasdan, hajning mahalliy markazi hisoblanadi. Vadi-Davan vodiysi arxitekturasida xom-loygʻishtdan tashqari tsement ham ishlatilgan, va bu qurilishni mustahkam va chidamliroq qilgan.

Bu joy eng qadimiy joylardan biri boʻlishiga qaramasdan,daryo vodiylaridagi qishloq va shaharlarning loydan qurilgan binolari asta-sekin buzilib kelmoqda,va bu holat bu yerlarga na biznes va na investorlarni olib keladi.