Daltoniklar (rang ajrata olmaydigan insonlar) atrofi olamni qanday koʻradilar

Koʻz va koʻrish qobiliyati orqali inson miyasiga atrof olam haqidagi muhim maʼlumotlar yetib boradi. Daltonizm kasalligi esda bunday holda kʼop tushunmovchiliklarga olib keladi, yaʼnmi daltonizmda inson olamni boshqa rang yoki rangsiz holatda koʻradi.

Ushbu rasmda turli ranglarda tasviri tushirilgan 83, 37, 44, va 56 kabi sonlarni koʻrish mumkin.

Rang ajrata olmaslik – daltonizm deb ataladi. Koʻrishning bunday oʻzgacha xususiyati Jon Dalton nomi bilan atalgan. U oʻzining kasalligi haqida 26 yoshidagina bildi. Oʻshanda u birinchi marta kiyib yurgan pidjagi kulrang emas, toʻq qizil rangda ekanligini bildi.

Daltoniklar ikki xil boʻladilar: dixromantlar – yaʼni birgina rangni farqlay olmaydilar, masalan qizil rangni ajrata olmaslik – protanopiya, yashil rangni ajrata olmaslik – deyteranopiya, siyohrangni ajrata olmaslik – tritanopiya deyiladi. Ikkinchi xil daltoniklar esa monoxromatiklardir. Ular atrof olamni faqatgina oq-qora rangda koʻradilar.

Koʻpchilik itlarni rang ajrata olmaydi, yaʼni monoxromatik deb hisoblaydilar, biroq bu unday emas.

Daltoniklarning eng koʻp soni Chexiya va Slovakiyada qayd etilgan boʻlsa, Fidji orollari aholisi hamda Braziliyalik hindular orasida esa daltoniklar deyarli yoʻq hisobi.

Daltonizm ilk bor 1857 yilda jamoatchilikning diqqatini oʻziga tortdi. Oʻshanda Shvetsiyada Lagerlund shahri yaqinida katta qurbonlar bilan poyezd halokati sodir boʻlgan. Aniqlanishicha, machinist qizil rangni ajrata olmas ekan, transport rivojlanishi esa oʻsha davrda rangli signalizatsiyani qoʻllashni talab qilar edi.

Irsiy daltonizm 8% erkaklarda va 0,5% ayollarda uchraydi. Yaʼni 100 0 ta odamdan (ayol/erkak-50/50) 43 tasi daltonik boʻlishi mumkin, bunda 40 tasi erkak va 3 tasi ayol kishi boʻlishi mumkin.

Barcha daltoniklar ichida 1% gina monoxromatikdir, yaʼni atrof olamni oq-qora rangda koʻra oladi.

Daltonizm kasalligi asosan ona tomonidan oʻtadi.

Rang ajratish xususiyatini bosh miya shikastlanishi, ogʻir gripp, insult va infarct kasalliklaridan keyin ham yoʻqotish mumkin.

Repin keksalik davrida oʻzining “Ivan Grozniy va uning oʻgʻli Ivan” suratining baʼzi joylarini oʻzgartirmoqchi boʻladi. Biroq rang ajratish qobiliyatining buzilishi tufayli musavvir oʻz kartinasining ranglar uygʻunligini buzib qoʻyadi. Buni sezgan yaqinlari ishini toʻxtatishga majbur qiladilar.

Daltoniklar mashhur rassomlar orasida ham uchraydi: Vrubel, Repin va boshqalar.

Moviy rangni hattoki daltoniklar xatosiz ajrata oladilar, shuning uchun ham koʻpgina dasturlar interfeysi aynan ana shu rangda bajariladi. Shuningdek “Toʻgʻri ranglar” tablitsasi ham mavjud.