Dayverning hayotidagi eng qoʻrqinchili ahvoli: ispaniyalik kishi ikki kunini suv ostida mutlaqo havosiz oʻtkazdi.

Uch oy oldin Sisko Grasis (Xisco Gràcia)uning aytishiga qaraganda dayverning eng qoʻrqinchili holini boshidan kechirgan edi -- u suv ostidagi gʻorlar orasida kislorod uchun boʻlgan boʻsh balonlar bilan qolib ketgan edi. Vaqt oʻtib daqiqalar kunlarga aylanib borar edi va ispaniyalik dayver Grasia suv ostidagi gʻorlarda butun umrga qolib ketish fikri kuchayib borar edi.

15chi aprelda biologiya fan oʻqituvchisi Grasia, Mayyorka orolining ostiga shoʻngʻigan edi. Bu oddiy shoʻngʻish edi, deyarli barcha dam olish kunlari ispaniyalik dayver Grasia suv osti gʻorlarining qiyindan qiyin tizimlarini oʻrganib chiqar va xaritalar tuzar edi. «Mayorka oroli quruqlik ustidagiga qaraganda suv ostida yana ham chiroyli koʻrinadi».

Grasia va uning dayving boʻyicha yaqin doʻsti Gilyem Maskaro (Guillem Mascaró) labirintga kirib ketish yoʻlining boshidagi Kova-de-sa-Piketa gʻorini tekshirib chiqishmoqcgi boʻlishdi. Ushbu joyga yetib olish uchun ular tahminan bir soat yoʻlsuzishga toʻgʻri keldi.Grasia yerlarning misollarini yigʻayotgan payt, Maskaro ismli dayver gʻorning qoʻshni xonasiga bir necha loyihalarni solish uchun suzib kirdi. Soʻngra esa bir necha falokatli va hattoki hayot mamot daqiqalari boshlandi. Dayverlar oʻzlari bilmagan holda choʻkadigan loylar boshiga duch kelishdi, keyin choʻnqirlikdan chiqib biror narsa koʻrish qiyinlasha boshladi. Keyinchalik ularga yordam tariqasida ulanilgan arqon yoki uzilib ketganini yoki sirpanib tushib ketganini aniqlashdi. Sisko grasiya toʻrtta kislorod balonlari bilan birga, xar bir balon bor yoʻgʻi bir soatga yetadi. «Arqon — bu bizning yoʻl topishimizga yordan beradigan vosita edi. Biz uni gʻorning boshida qaytishimizga osonroq boʻlishi uchun tashlab ketgan edik», — aytgan edi Grasia. Ehtimol arqonning ustiga toshlan tushib ketib yirtilgandir. Dayverlar bir necha soatlar mobaynida arqonni ushlab topish orqali qidirishgan edi, lekin bu ish natija bermadi.

Aynan shu paytlarga yaqin ular haqiqiy falokatga yaqin boʻlishdi. Grasia va Maskaro balondagi barcha kislorodni ishlatib tashlashdi va favqulotda holatlarga saqlanib qoʻyilgan balonlardagi deyarli hamma balonlarni ishlatib tashlashdi. Baxtiga Grasia dayverlardan biri unga gʻorning ichki qismida havosi bor xonani aytib berganini esladi ( ushbu xonadagi goʻrning suv oxirgacham toʻlmagaan edi). Erkaklar u yerga yordamni qanday qilib chaqirish mumkin ekanligini oʻylash uchun oʻsha yerga suzib ketishdi. Ularning kislorod balonchalari faqatgina bir kishiga yetishini ular ikkalovligi juda yaxshi bilishar edi. «Biz Gilyem yordamga ketib men shu yerda qolib kutishga kelishgan edik, — aytib berdi Grasia. — U mendan ozgʻinroq edi va shuning uchun unga kamroq havo talab qilinardi. Bundan tashqari gʻorlar ostidagi yoʻllardan chiqishlarni topish boʻyicha menda undaka tajriba yoʻq va men gʻor osti joylarda hattoki gaz koʻp joylarda chidamligim juda yaxshi edi». Suv osti gʻorlari 60 ming yillar avval paydo boʻlgan edi. Okeandagi suv koʻpligi oshib ketdi gʻorlar ichidagi suvlar esa oshib ketdi. Ikki dayvingchilar gʻorning ichidagi unchalik uzun boʻlmasa ham qiyin yoʻlni chizib oʻtishgan edi. Hech qanday yoʻnalishlarsiz Maskaro suv osti gʻorida yoqolib qolishi hech gap emas.

«Gelyem meni qoldirib ketgisi kelmagan edi, lekin biz ikkalovimiz bu qutqarilib qolishimiz uchun yagona yoʻlligini bilar edik, va boshqa ilojlarimiz qolmagan». Maskaro suzib ketganidan soʻng, Grasia dayverlarning barcha kerakli kiyimini yechib gʻor osti xonasini tekshirib chiqishga tushishdi. Ushbu xona uzunasiga 80 metr kengligiga 20 metr havolik chontak esa ( tepalik bilan suvning usti balandligi) — 12 metrlar atrofi edi. Goʻrda qolgan dayver kolning ustidagh suvni ichish mumkin ekanligini aniqladi. Shuningdek u dam olob yotishi mumkin boʻladigan tekis toshni topdi.

Grasia chiroqsiz oʻtirishga qaror qildi. Yonidagi ikkita fonuschalardan biri ishlamay qolgan edi. «Men fonusni faqatgina xojatga borgim kelib qolganimda va toza suvga borishim kerak boʻlib qolganimda ishlatar edi». Butunlay qorongʻu bolib ketgan payt yordamni kutib omadga ishonishdan boshqa ilojim qolmagan edi. «Men oʻzimdan tohtamasdan nimaga bunday ish shunda dayving bilan shugʻullanganimdan soʻng aynan men bilan hozir sodir boʻldi. Birinchi yetti va sakkiz soatlar davomida men Gilyem gʻordan chiqib olib yordamni chaqirib kelish omadiga ishonib oʻtirar edim. Lekin koʻp vaqt oʻtavergani sababli yordam kelishiga umidim soʻnib boraverar edi. Men oʻyladimki u biror joyda yoqolib qoldi yoki balki oʻlib qolgan boʻlishi ham mumkin, hech kim esa meni bu yerdaligimni bilmaydi». «Meni ikki nafar farzandim bor, oʻgʻlim oʻn besh yoshda, qizim esa toʻqqiz toshda. Ular otasini yoqotishga juda ham kichkinalik qilishadi. Men ularga nima qiladi deb havotir olaverar edim». Grasia oʻzini hotirjamlikda ushlashga bor kuchini solar edi, lekin suv osti gʻorining ichidagi koʻp miqdorlik uglekisliy gaz tufayli natijalar koʻrishni boshladi.

Tashqaridagi buz nafas oladigan havoning miqdoridagi uglekisliy gaz bor yoʻgʻi 0.04% tashkil qiladi, suv osti gʻorining havoli choʻntagida esa uning koʻrsatgichi 5 %ga oshdi. «Meni boshim ogʻrishni boshladi, va men uxlay ololmasdi, holsiz qolgan boʻlsam ham kislorod yetishmasligidan madorim qolmagan edi». Aql Grasiani aldashni boshlagan edi. «Menga chiroqlarni koʻrayotgandek va huddi dayver suvga shoʻngʻigandek mayda koʻpikchalar koʻringandek tuyular edi. Lekin boshimni burushim bilan hech nima yoʻq bolardi. Bu shunchaki gallyutsinatsiya edi». Shu paytlarga yaqin Grasia deyarli vaqt oraligʻini chalkashtirib yuborgan edi, va u suv osti gʻorida bir necha kunlab qolib ketgandek tuyular edi, lekin birdaniga u ostidan kelgan baland ovozni eshitdi. U Maskaro vanihoyat qutilganini tushunib yetdi. «Avvaliga menga katta idishlar havo bilan toʻldirinayotgani eshitildi. Keyin men tushundimki kimdir gʻordagi qoyani teshmoqchi boʻldi. Meni qidirishayotganimga amin boʻlganimda juda ham hursand boʻlib ketdim». Lekin barcha ovozlar eshitilmay qoldi, va Grasia qorongʻulikda yana qolib ketdi.

«Men oʻyladimki men oʻlib qolaman, koʻpchilik dayverlar qoʻrqadigan narsa — bu ochlik va havo yetmaslik. Fonuschadagi batareykalar deyarli ishdan chiqdi, va qorongʻuda ichimlik suvga tushishga umuman holim ham qolmagan edi. Men anjomlarimga yetib olib pichoq olishga qaror qildim. Pichoq yonimda qolishni istar edim. Pichoq bu qiynalib olishimga yoki tez oʻlimimning yechimiga qaror qilishimga yordam edi ».

Tez orada Grasia qayta puffakchalar koʻtarilayotgan ovozlarni eshita boshladi. «Men borgan sari yorqim boʻlayotgan chiroqni koʻra boshladim. Men buni yana bir martta boʻlayotgan gallyutsinatsiya deb oʻyladim, lekin suvdan chiqayotgan dayverning boshino koʻrdim. Bu meni eski doʻstim Bernat Klamor (Bernat Clamor), edi. Men uni hursandligimdan quvhoqlab oldim. U meni oʻzimni qanday his qilayotganimni soʻradi, va allaqachon oʻlib qolgan degan hayoldan juda qoʻrqganligini aytdi». Maskaro shu zahotiyoq qutilib chiqib favqulotda holatni eʼlon qilishga ulgurdi, lekin barcha qutqarish yordamlari koʻrish qiyin boʻlgani sababli uzoq vaqtlarga choʻzilib ketdi. Yordamchilar g'orda qolib ketgan Grasiaga ovqat va suv yetkazish uchun qoyada teshik teshishga harakat qilishdi, lekin yomon ko'rinish sababli ular bunday qila olisholmadi. Va nihoyat bir kunlardan so'ng porodalar tushib ko'rish yaxshilanganda Klamor va Jon Freddi g'orni ichiga kirishga muvaffaq bo'lishdi.

Lekin shunda ham uning qiynoqlari tugamagan edi. Klamor Grasiani qutqarish uchun boshqa dayverlar bilan bog'lanishga uni yolg'iz qoldirib ketishga to'g'ri keldi, lekin uning do'sti Grasia quvatga kelib harakatlana olishi uchun unga glyukoza dorilarini qoldirib ketgan edj. «Meni g'ordan chiqarib olish uchun dayver do'stlarim va men uchun naxt sakkiz soat kerak bo'ldi. Lekin ushbu sakkiz soat men uchun baxtli vaqt bo'ldi». Grasiaga ko'proq kislorodga ega toza havodan nafas olishga berishgan edi va asta sekinlik bilan g'ordan chiqarib olishgan edi.16 aprel kuni 60 soatli suvga shong'ishdan so'ng Sisko Grasia quruqlikga qadam qo'ydi. Gilyem Maskaro uni kutib turgan edi. O'ng tomondan Sisko Grasia va uni qutqarib qolgan dayver Bernat Klamor.

«Meni darrov mazam qochib qoldi. Tana haroratim 32 gradusgacham tushib ketgan edi, bu esa giportemia kasalligiga chalishimga sal qolgandi. Meni tez yordam mashinasida olib ketishdi. Kechki payt tomonlarga shifokorlar menga toza kislorod bilan havo olishimga berishdi». Suv ostida Grasia o'tkazgan barcha vaqtini vohmaga tushmasdan hamma hayajonlarini joyida ushlashga harakat qildi. Sisko Grasia qutqarilganidan bir kundan so'ng u o'zini televizorda suv osti g'oridan qutqarilib qolganligi haqida reportajni ko'rib yeg'lab yuborgan edi. Lekin mo'izaviy qutqarilib qolgan Grasi dayvingni tashlamasdan shug'ullanaverishni davon etgan. Bir oydan so'ng u yana o'sha Kova-de-sa-Piketa g'orga qaytgan edi va hattoki o'sha ikki baxtsiz kunini o'tkazgan joyga ham kirgan. «Meni bu g'ordan jaxlim sira ham chiqmayabti, axir g'or bunda aybdor emasku». Dayver o'z qiziqishlarini davom etib yer osti yo'llar va Mayorka g'orlarining loyihasini o'rganib chiqishga doyim tayyor. «Meni farzandlarimga dayving bilan shug'ullanishim yoqmaydi, lekin ular bu qiziqishimni tashlashimni so'rashmaydi. Men yigirma to'rt yildan beri yer osti g'orlarini o'rganib chiqayapman. Meni meni qonimda bor».