Gavayi orollari haqida 20ta qiziqarli faktlar

1. Gavayi orollari geografik jihatdan Yerdagi eng uzoq orollardan biridir. AQSHdan ularni 3700 km ajratib turadi.

2. Agar siz uning balandligini okean tubida joylashgan tagidan oʻlchasangiz, Mauna Kea vulqonini sayyoradagi eng baland togʻ deb hisoblash mumkin (4205 m). Togʻning asosiy qismi suv ostida, okean tubidan balandlikni oʻlchashda u 10203 metrni tashkil etadi, bu Everest balandligidan ham koʻproq.

3. 1935 yilda Ameliya Erhart Gavayi orollaridan Kaliforniyaga 18 soat davom etgan birinchi yakka parvozni amalga oshirdi. Bunday uzoq parvozni amalga oshirish chogʻida koʻplab uchuvchilar halok boʻldi, AQSh hukumatining maxsus qarori bilan barcha urinishlar oxir-oqibat taqiqlandi, ammo Erhart oʻzi uchun maxsus ruxsat oldi.

4. Vaialeale vulqoni atrofidagi hudud Yerning eng nam joyi hisoblanadi. Ushbu vulqon yonbagʻirlarida oʻrtacha 11 684 mm yomgʻir yogʻadi. 1982 yilda bu borada rekord qayd etildi: Vaialeale ustiga 16 916 mm tushdi. Doimiy yomgʻir tufayli, vulqon choʻqqisi odatda qalin tuman ostida yashiringan.

5. Iolani saroyi, Gonolulu markazidagi Gavayi monarxlarining sobiq qarorgohi, AQShdagi yagona qirol saroyi hisoblanadi. 80 yil oldin u Gavayi hukumatining binosi boʻlgan, 1978 yilda u sayyohlar uchun muzey sifatida ochilgan.

6. Gavayi orollari hududida Qoʻshma Shtatlarning yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida turgan hayvonlarning uchdan bir qismi yashaydi.

7. Gavayi aholisi har yili 6 milliondan ortiq Spam konservalarini (dudlangan choʻchqa goʻshti) isteʼmol qiladilar.

8. Gavayi orollarining eng baland choʻqqilari qor bilan qoplangan. 

9. Mauna-Kea vulqonining choʻqqisi astronomik kuzatishlar uchun juda mos keladi. NASA teleskoplari va turli mamlakatlarning observatoriyalari bu erda joylashgan.

10. Gavayi orollarida taqiqlardan iborat maxsus diniy qonunlar tizimi (kapu) ishlab chiqilgan, uning buzuvchilarini qattiq jazo yoki hatto oʻlim kutar edi. Ammo jazolanishdan qochishning bir usuli bor edi: buning uchun jinoyatchi puuhonua nomli maxsus boshpanaga kirib olishi kerak, shunda uning hamma gunohlari kechiriladi..

11. Kilauea Yerdagi eng faol aktiv vulqonlardan biridir. Vulqonning soʻngi otilishi 1983 yil 3 yanvarda boshlanib, hozirgi kungacha davom etmoqda.

12. Gavayi orollari har yili bu yerda oʻrtacha 11 milliard dollar sarflaydigan 6 milliondan ortiq sayyohlarni qabul qiladi.

13. Ikkinchi Jahon urushi paytida Kahoolave oroli AQSh askarlari va dengiz piyodalari uchun oʻquv bazasi sifatida ishlatilgan. Oʻquv maqsadlari uchun orol bombardimon qilindi, bu Ikkinchi Jahon urushi tugaganidan keyin ham davom etdi. AQSh Harbiy-dengiz floti 1990 yilda orolda mashgʻulotlarni toʻxtatdi va 1994 yilda u Gavayi shtatining yurisdiktsiyasiga oʻtkazildi.

14. Oaxuda orolidagi Kualoa togʻ massivlari "Парк юрского периода" va "Лост" kabi koʻplab filmlar va teleseriallarni suratga olishda ishlatilgan.

15. Gavayi tilidagi eng uzun soʻzlardan biri: humuhumunukunukuapuaʼa, u yerlarda baliqlarning bir turi shunday ataladi.

16. Mashhur Waykiki plyajining hududida 1920-yillarda botqoqlik mavjud edi. Bu yerga qum Kaliforniyadan 70-yillarga qadar olib kelingan. Qayta tiklash ishlari bugungi kungacha muntazam ravishda olib borilmoqda, chunki qum past toʻlqinlarda plyajdan yuvilib ketadi.

17. Dunyodagi eng baland qirgʻoq qoyalari Molokay orolining shimoliy qirgʻoqlari boʻylab choʻzilgan.

18. Har yili 11-iyun kuni Gavayida bayram - Qirol Kamexameh kuni nishonlanadi. Oʻtgan asrning boshlarida, Gavayi qiroli Kamexamea birinchi, ayyor va mutlaqo tinch yoʻl bilan orollarni yagona Gavayi shtatiga birlashtirishga muvaffaq boʻldi.

19. Tez orada Gavayi arxipelagida yangi orol paydo boʻladi. Olimlarning fikriga koʻra, Loihi suv osti vulqoni 250 ming yil ichida okean yuzasida paydo boʻladi. Uning choʻqqisi okean yuzasidan 980 metr pastda joylashgan.

20. Gavayida oʻrtacha umr koʻrish AQShda eng uzoqdir: erkaklar uchun bu 75 yosh, ayollar uchun 80 yosh.