Qiziqarli dunyo: Dunyodagi eng zaharli koʻllar

Biz 80% ga suvdan tashkil topganmiz, shuning uchun biz uchun bu hayotiy zaruratdir. Biroq, hamma koʻllar ham toza suvini saqlab qolmagan. Goʻzallikda tengi yoʻq shotland koʻllari nafaqat Lox-Ness pleziozavrining qidiruvlari bilangina mashxur boʻlib qolmay, balki Britaniya orollaridagi kema yuradigan kanallardan asosiysi sifatida ham mashxur. 

Keling, inson faoliyati tufayli endilikda odamzot hayoti boshqa yoʻq va kelajakda ham boʻlmaydigan koʻllarga bir nazar solaylik. 

Rio - daryo, Tinto - qizil. Braziliyani oʻz vaqtida portugaliyalik kolonizatorlari mahalliy qizil daraxt nomlanishiga moslab atashar edi. Ispaniyalik provinsiya Andalusiya hali hamon Evropada joylashgan. Hamma gap shundaki, uch ming yildan beri u yerda oltin, kumush, mis, nikel, molibden...larni qazib oladilar. Oʻrta asrlarda bu yerda yana simob ham olinardi. Koʻlning ifloslanish natijasi, unga tushadigan koʻp sonli oqavalar oqibatida, bashiratlanishi yengil va illyustrasiyada koʻrinib turibdi. Hayratlanarli boʻlsada, u yerda ekstremal bakteriyalar yashaydilar, ularga kislorod kerak emas boʻlib, (ular anaeroblar) lekin juda ham azot kerak. Astrobiologlar taxminlariga koʻra, bakteriyalarning bu turi Marsda ham yaxshi koʻnikib ketishi kerak. 

Bu koʻlga atomchi-olimlar faqatgina bir holatda boradilar: oʻz hayotlarini azobli oʻlim boʻlsa tugatish uchun. Idillistik surʼat oʻz ortida barcha maʼlim eng olim olib keluvchi radioaktiv elementlarining izotoplarni berkitgan. Ular stronsiydan boshlab, 1975 yildagi Kishtim avariyasidan soʻnggi plutoniygacha. 2017 yilning oʻlchovlari shuni koʻrsatdiki, koʻlning qirgʻogʻida toʻliq xim- va radio- saqlovchi maxsus kostyumsiz bir soatdan kam vaqt turishning oʻzi deyarli oʻlim bilan barobar radiasiya dozasini beradi. Baliq ovchilari koʻlning baʼzi joylarini yaxshi koʻradilar, chunki u yerda misli koʻrilmagan oʻlchamlardagi baliqlar suzib kirib qoladi. Uni yeyishga bunday qoʻrqmas shovvozlar ham botina olmaydilar. 

Hind okeani juda ham katta. Indoneziya arxipelagi - dunyodagi eng yirik. Lekin u yerda ichimlik sivi muammosi industrial revolyusiyadan ancha avvalroq boshlangan edi. Xozir 300 milliondan sal kam boʻlgan miqdordagi odamlar oddiygina suv ichishlari uchun yuvindilarni qaynatishga majburlar va bu tropik iqlimda. Sitarum koʻliga yuzdan ortiq kimyoviy korhonalarning chiqindilari oqib tushadi. Ularning koʻpi guruch dalalariga ham tushib qoladi. 2011 yili hukumat vaziyatni hal qilishni qasam tariqasida keltirdi. Koʻlning reabilitasiyasining 15 yilga moʻljallangan loyihasining narxi 4 milliard dollar deb baholangan edi. Vaziyat asta sekinlik bilan yaxshilanmoqda. 

Хорошо то, что столь горячее озеро быстро выкипает. Плохо то, что весь этот жар идет напрямую из магматического разлома, и когда спящий вулкан проснется, в тропиках, а равно в Сибири, может стать по-настоящему жарко.

Bu Kamchatka emas, hamda Yellouston ham emas, lekin domenikan qaynar koʻlidir. U dunyodagi suvning harorati boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi. Bu geyzer vodiysi emas, balki toʻlaqonli koʻldir. U Fano Vodiysida joylashgan boʻlib, oʻz oʻzi haqida gapirib turuvchi nomi qirgʻogʻidagi harorat, shamol yoʻnalishiga bogʻliq holda, Selsiy boʻyicha 83-93 darajaga tengligi bilan belgilangan. U yerda umuman xech kim yashamaydi. 

Yaxshisi shuki, suv u yerda tez qaynab, bugʻlanib ketadi. Yomoni shuki, bu issiqlikning barchasi magmatik siniqdan toʻgʻridan toʻgʻri chiqadi. Uyqudagi vulqon yugʻonsa tropiklarda, Sibirdagi bilan bir teng, haqiqatdan ham juda issiq boʻlib qoladi. 

Moviy daryo avvallari Devonshirdagi tosh koni boʻlgan edi. Uning korinishiga gap yoʻq: lekin sizni unga faqatgina qoʻlingizni oʻzini tushurishdan Xudoning oʻzi asrasin. Bu qadar goʻzal rang hattoki Chernobl oʻlchovlari boʻyicha ham toksik moddalar konsentrasiyasining yuqori darajasi bilan belgilangan. Yaqqol misol uchun u yerda pH darajasi 11,3 ga tengligini aytib oʻtamiz, konsentrasiyasi esa, 12,6. Xech kim koʻl yoniga respiratorsiz yaqinlashmaydi, chunki ammiakning bu qadar oʻtkir hidi hattoki kalamushlarni ham qochiradi. Hayratlanarli boʻlsa ham, lekin tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, koʻl suvi oʻz oʻzini tozalamoqda ekan. 

Kaliforniya faqatgina kvadrat milyada milliarderlarning konsentrasiyasi bilangina mashxur boʻlib qolmay, balki ekologiyasining xunukdan-xunukligi bilan ham taniqli. "Taqa-koʻl" -ulardan biridir. Uch professional oʻrmonchilar bilan yuz bergan hodisa katta shov-shuvga ega boʻlgan, ular oʻrmonni rejaviy koʻzdan kechirish vaqtida koʻlga juda ham yaqin kelib qolganlar. 

Juda ham qari va huddi shunday yolgʻiz koʻl Kaliforniyadagi eng havfli koʻllar roʻyhatida ikkinchi oʻrinni egallaydi. U Tinch okeaniga chiqishga ega emas, lekin shoʻrligi huddi shunday, undagi ishqor esa, 10 pH. Olimlar bunga sabab muz davridan qolgan shoʻr-ohak kolonnalar deb aniqladilar. 

Baʼzan koʻl oldiga qushlar uchib kelafilar - oreontologlar taxmin qilishlaricha ular faqatgina qiziquvchanliklari sabab kelib qoladilar, chunki qushlarning hid bilish qobiliyatlari juda kuchli rivojlangan va olimga olib keluvchi hidni sezmay qolishlari mumkin emas. Eng kuchlilargina yashab qoladilar. 

Koʻl mana yari asrdan ortiq vaqtdan buyon tugamayaptgan qabilalar urushining frontining oldingi flangida joylashgan. Bu oʻz oʻzidan uni hayot uchun havfli qilib qoʻyadi. Lekin tabiatning oʻzi bu urush qilayotgan davlatlar oʻrtasida bu chegarani yaratdi: uning qaridan doimiy ravishda metan va gaz ajralib chiqadi; yetarli darajada yigʻilganida, vintovkadan oʻq uzish yoki, gugurt yoqishning oʻzi kifoya boʻladi. Bunday hollar yuz bergan, hamda har doim 50-100 kilometr radiusda barcha tirik mavjudotlar oʻlimi bilan yakunlangan.