7ta eng masxur muhandislik muvaffaqiyatsizliklari

Venetsiya – ajoyib kanallar, koʻpriklar va gondolalar shaxri. Venetsiya soʻzlarda oʻzi bilan nima ifodalashini bilib turib ham, tahmin qilish qiyinmaski, koʻpriklar  u yerda juda ham koʻp! Lekin bitta “oʻzgachasi” bor, uni buyuk muhadislik hatosi deb eslab qolishgan. Konstitutsiya koʻprigi haqida gap ketmoqda, u oʻzini vaqtida eng chiroyli va zamonaviy deb rejalashtirilgan.

Koʻprik 2008 yilda qurilgan. Asosiy materiallari beton, poʻlat va oyna boʻlgan. Ohirgisidan, aytganday koʻprikni koʻproq qismi qilingan. Koʻprik temir yoʻl vokzali va avtobus stantsiyani ulashi kerak edi.

 Afsuski, shunday boʻlib qoldiki, koʻprikni uchdan biri – zinalar. U boʻylab gʻildirakli chemodan bilan oʻtish – haqiqiy “sarguzasht”. Bundan ham yomoni, zinalar noqulay va hattoki havfli boʻlib chiqdi. Yomgʻir, qor yogʻayotganida yoki tuman bor vaqtda koʻprik juda ham sirpanchiq boʻlib qoladi. Havfsizligini konstruktsiyani umumiy nishabligi ham taʼminlamaydi. 

Bugungi kunda kimnidir osmonoʻpar bino bilan hayratda qoldirish kiyin. Lekin, ob-havoga taʼsir qiladigan osmonoʻpar bino bilan hayratlantirish mumkin! Umuman oganda binolar va hususan osmonoʻpar binolar shamollarni kuchaytirishi, avvaldan maʼlum. 

Lekin bu fakt Bridgewater Place markazini yaratganlar tomonidan inobatga olinmagan, u 2006 yilda Buyuk Britaniyani Lidse joyida qurilgan ekan. Kasofatli osmon oʻpar bino ochilishidan keyingina, uni “shamollar qoʻzgʻatuvchisi” deb atashdi, shuningdek unga “Dalek” laqabini berishgan, “Doktor Kim” serialidagi mutant irqiga bagʻishlab. 2008 yilda osmon oʻpar binoga sovgʻa berishdi, Evropadagi eng hunuk bino boʻlgani uchun. 

Afsuski, tashqi koʻrinish – bu hali holva. Bridgewater Place ni “Shamollar qoʻzgʻatuvchisi” deb shunchaki atashmagan. Gap shundaki, uning qurilishidan soʻng, bino yonidagi shamollar shunchaki kuchayganki, odamlarni uchirib yuborgan. Buni deb bir nechta odam jarohatlangan ham. Bridgewater Place parkovkasidagi bir nechta moshinalarni shamol toʻntarib yuborganidan soʻng, osmon oʻpar bino oldida harakatni chegaralab qoʻyishdi.  

Bu unchalik kulguli emas, lekin poezdlarni loyihalashtirishi bilan ishlaydigan muhandislar bilan boʻladigan chalkashlar, boshqalardan koʻra koʻproq uchraydi. Misollar koʻp. ohirgilaridan biri Fransiyada boʻldi, 2014 yilda. U erda hukumat 2 mingta yangi poezd buyurgan. Natijada vagonlar qilingan, lekin juda katta boʻlgan! Ular hech ham mamlakatlardagi koʻplab platformalar orasiga siʼgmagan.

Texnika – nozik narsa. Loyihalashtirish vaqtida hatolar qilish mumkin emas. Lekin baribir ular sodir boʻladi. Bu munosabatda qoʻrgazmali misol -  S-80+ klassidagi yangi suvosti kemalarini yaratish boʻyicha Ispaniya hukumatini loyihasi. Hammasi reja boʻyicha ketayotgan edi, lekin birinchi suvosti kemasini terish vaqtida u 68 tonaga keragidan ogʻirroq chiqgani aniqlangan. Tekshiruv aniqlashga yordam berdi, muhandislardan biri arzimagan sintaksis hatoga yoʻl qoʻygan, loyihalashtirish vaqtida. Bu hato loyihani dafn etishiga olib kelishiga ozgina qoldi.

Yangi hisob kitoblar shuni koʻrsatdiki, submarina suvda suza olar ekan. Lekin birinchi suvga shoʻngʻishi, ohirgi boʻlib qoladi, chunki endi kema yuzaga chiqa olmaydi.  Vaziyatni uddabironlik bilan hal qilishdi – shunchaki kemani bir necha metrga uzaytirishdi.

Braziliyada joylashgan va San-Pauludan uzoq boʻlmagan Santos shahri, hamma narsadan tashqari oʻzining “qulayotgan uylar qoʻriqhonasi” bilan qaygʻuli mashxur. Hamma gap shundaki, shahar markazidagi va sohildagi deyarli barcha baland uylar qingʻir qurilgan. Toʻgʻri maʼnoda – qingʻir. Joylarda qingʻirlik uch metrgacha etadi! Bu ketma ket muhandislik hatolari tufayli boʻldi, qurilish shov-shuvlari vaqtida. Uylar mahalliy kumli-loy tuprogʻini oʻziga hosligini inobatga olmagan holda qurilgan. Aniqlashtirish kerakki, bunday tuproqdagi uylar faqatgina chuqur qazilgan qoziqoyoqlarda qurilishi kerak edi, va bu qilinmagan edi.

Uning barchasi qoʻrqinchli koʻrinishga ega boʻlsa ham, shuni inobatga olish kerakki, u erda koʻchmas mulk juda arzon!   

“Raqsga tushuvchi koprik” haqida koʻpchilik eshitgan boʻlsa kerak, u  Rossiyadagi Volgogradda joylashgan. Lekin, u erdagi koʻprik oʻzining qaygʻusida yagona emas. Unga oʻhshash omadsiz Londonda ham bor. Gap piyodalar koʻprigi “Millenium” haqida ketmoqda, u Temzani ikkita qirmogʻini ulaydi. Ochilishidan keyingina, koʻprikni taʼmirlashga yopishdi. Shunisi maʼlum boʻldiki, koʻp odam toʻplanganda koʻprik juda kuchli chayqalib ketadi.  

Koʻprikni mahkamlaganiga va stabillshganiga qaramasdan (tebranishlarini yoʻqotadigan), hukumat hozirgacha oʻta kuchli shamol vaqtida koʻprikni piyodalar uchun yopib qoyadi.

Hotimasida Parijdagi butun aholi yashaydigan kvartal haqida aytib bermoqchimiz, arhitektor Emil Ayoye loyihasi boʻyicha yaratilgan, u oʻz yaratganiga koʻp emas kam emas – kelajak shahri deb nom bergan. Natijada “unutilgan kelajak shahri” boʻlib chiqdi. Majmua 1977 yilda qurilgan edi. Yagona “gunohi” boʻlib uni ajoyib shakli boʻlib chiqdi, shuning uchun u erda hech kim uy sotib olishni hohlamaydi. Bu majmuada asosan nafaqadagilar yashamoqda.