Sport

Kurash qoidalari: halol, yonbosh va chala nima, kurash judodan nimasi bilan farq qiladi

Kurash - oʻzbek milliy kurashi boʻlib, unda gʻalaba faqat tik turgan holda, raqibni yelkasi yoki yoniga tashlash orqali qoʻlga kiritiladi. Gilamda yotib olishish, ogʻriqli usullar, boʻgʻish va belbogʻdan pastdan ushlash taqiqlangan, shuning uchun bellashuv tez, ochiq va tomoshabopdir. Quyida xalqaro qoidalar asosida halol, yonbosh va chala qanday beriladi, hakam qaysi soʻzlarni aytadi, 2026-yilgi Osiyo oʻyinlarida oʻzbek kurashchilari qanday natija koʻrsatgani va farzandingizni kurashga berishdan oldin nimalarni tekshirish kerakligini bosqichma-bosqich tushuntiramiz.

Kurash qoidalari: halol, yonbosh va chala nima, kurash judodan nimasi bilan farq qiladi

Kurash - oʻzbek milliy kurashi boʻlib, unda gʻalaba faqat tik turgan holda, raqibni yelkasi yoki yoniga tashlash orqali qoʻlga kiritiladi. Gilamda yotib olishish, ogʻriqli usullar, boʻgʻish va belbogʻdan pastdan ushlash taqiqlangan, shuning uchun bellashuv tez, ochiq va tomoshabopdir.

Quyida xalqaro qoidalar asosida halol, yonbosh va chala qanday beriladi, hakam qaysi soʻzlarni aytadi, 2026-yilgi Osiyo oʻyinlarida oʻzbek kurashchilari qanday natija koʻrsatgani va farzandingizni kurashga berishdan oldin nimalarni tekshirish kerakligini bosqichma-bosqich tushuntiramiz.

Kurash nima va u judodan nimasi bilan farq qiladi

Kurash Oʻzbekiston hududida ming yillar davomida toʻy va sayillarda oʻtkazilgan xalq kurashidan kelib chiqqan. Bugungi sport kurashi esa 1998-yilda Toshkentda qabul qilingan xalqaro qoidalar asosida oʻtadi. Koʻpchilik uni judo bilan adashtiradi, chunki ikkalasida ham kurtka kiyiladi va tashlashlar bor.

Asosiy farqlar quyidagicha: - kurashda gilamda yotib olishish umuman yoʻq, raqib yiqilgach bellashuv toʻxtatiladi; - ogʻriqli usul, boʻgʻish va tepish taqiqlangan; - shim yoki oyoqdan ushlash mumkin emas, ushlash faqat belbogʻdan yuqorida; - barcha atamalar oʻzbek tilida: halol, yonbosh, chala, taʼzim.

Shu sababli dunyoning qaysi davlatida kurash boʻlmasin, hakam oʻzbekcha buyruq beradi. Bu - oʻzbek tili xalqaro sport tiliga aylangan kam uchraydigan holatlardan biri.

Ochkolar: halol, yonbosh va chala

Ochkolar: halol, yonbosh va chala

Kurashda uch xil baho bor. <b>Halol</b> - toza gʻalaba: raqib ikki kurak bilan gilamga tushsa yoki kurashchi ikki marta yonbosh olsa, bellashuv shu zahoti tugaydi. Raqib gʻirrom jazosini olsa yoki uch daqiqa ichida gilamga qaytmasa ham halol beriladi.

<b>Yonbosh</b> - kuchli, keskin va chiroyli tashlash, bunda raqib yonboshiga tushadi. <b>Chala</b> - raqib dumbasi yoki qorni bilan tushgan, lekin texnik xatolar bilan, sekin bajarilgan tashlash.

Tomoshabinlarning eng koʻp uchraydigan xatosi - ikki chala bir yonbosh boʻladi, deb oʻylash. Qoidaga koʻra chala nechta boʻlishidan qatʼi nazar yuqori bahoga aylanmaydi. Agar vaqt tugaganda baholar teng boʻlsa, gʻalaba oxirgi baho olgan kurashchiga beriladi.

Jazolar va taqiqlar: tanbeh, dakki, gʻirrom

Jazolar va taqiqlar: tanbeh, dakki, gʻirrom

Qoidabuzarlik uchun jazolar ham uch bosqichli. Birinchi jazo <b>tanbeh</b> deyiladi va raqibga chala beradi. Ikkinchisi - <b>dakki</b>, u raqibga yonbosh keltiradi. Uchinchisi - <b>gʻirrom</b>, bu esa diskvalifikatsiya, yaʼni raqib halol bilan gʻolib boʻladi.

Jazo olishning odatiy sabablari: - belbogʻdan pastdan, shim yoki oyoqdan ushlash; - gilamda yotgan raqibni davom ettirib olishish; - ogʻriqli usul, boʻgʻish yoki tepish; - talabga javob bermaydigan kiyim bilan chiqish.

Bellashuv oldidan va undan keyin kurashchilar oʻng qoʻlini chap koʻkragiga qoʻyib taʼzim qiladi. Bu qoidada belgilangan majburiy marosim va kurashning hurmat madaniyatini koʻrsatadi.

Yaktak, gilam va bellashuv vaqti

Yaktak, gilam va bellashuv vaqti

Kurashchilar toʻq koʻk yoki yashil yaktak, oq shim va qizil belbogʻ kiyadi, oyoqyalang chiqadi. Birinchi chaqirilgan kurashchi koʻk, ikkinchisi yashil yaktakda boʻladi. Ayollar yaktak ostidan oq sport futbolkasi kiyadi.

Gilam kamida 10x10 metr, eng kattasi 16x16 metr boʻladi, atrofida 3 metrlik xavfsizlik hududi qoldiriladi. Bellashuvning sof vaqti yoshga bogʻliq: - erkaklar 16-35 yosh: 4 daqiqa; - erkaklar 35-56 yosh: 3 daqiqa; - ayollar 16-35 yosh: 3 daqiqa; - 35 yoshdan katta ayollar va 56 yoshdan katta erkaklar: 2 daqiqa.

Kattalar oʻrtasida erkaklar 60, 66, 73, 81, 90, 100, 120 kg gacha va 120 kg dan ogʻir toifalarda, ayollar esa 48, 52, 57, 63, 70, 78, 87 kg gacha va 87 kg dan ogʻir toifalarda bellashadi.

Xalq kurashidan xalqaro sportga

Xalq kurashidan xalqaro sportga

Zamonaviy kurash asoschisi - sobiq judochi Komil Yusupov. 1998-yil 6-sentabrda Toshkentda 28 davlat vakillari Xalqaro kurash assotsiatsiyasini tuzdi, birinchi kattalar jahon chempionati esa 1999-yil may oyida yana Toshkentda oʻtdi.

2003-yil yanvarida kurashni Osiyo Olimpiya kengashi tan oldi. Bugun assotsiatsiya qariyb 140 ta milliy federatsiyani birlashtiradi: kurash Afrika, Yevropa va Amerikada ham oʻtkaziladi.

Oʻzbekistonda 6-sentabr 2017-yildagi Prezident qaroriga koʻra «Kurash» milliy sport turi kuni sifatida nishonlanadi. Assotsiatsiyaning bosh maqsadi - kurashni yozgi Olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritish.

Osiyo oʻyinlarida: 2018 dan 2026 gacha

Osiyo oʻyinlarida: 2018 dan 2026 gacha

Kurash Osiyo oʻyinlari dasturida ilk bor 2018-yilda Jakarta va Palembangda medal sport turi sifatida qatnashdi. 2022-yilgi Xanchjou oʻyinlarida oʻzbek kurashchilari 4 ta oltin oldi, Muhsin Hisomiddinov esa 2018 va 2022-yillarda ketma-ket chempion boʻldi.

2026-yil sentabr-oktabrda Yaponiyaning Aichi-Nagoya shahrida oʻtgan oʻyinlarda kurashda 6 toʻplam medal oʻynaldi. Oʻzbekiston 4 ta oltin oldi, jumladan: - ayollar 78 kg toifasida Pokizaxon Kamoliddinova finalda halol bilan gʻalaba qozondi; - erkaklar 81 kg toifasida Axror Ziyodullayev finalda eronlik raqibidan kichik farq bilan ustun keldi; - Shohruxxon Baxtiyorov va Ibodatxon Agʻojonova ham oltin medal sohibi boʻldi.

Osiyo Olimpiya kengashi maʼlumotiga koʻra, Oʻzbekiston bu oʻyinlarda 21 oltin, 25 kumush va 24 bronza, jami 70 medal bilan 5-oʻrinni egalladi va oltin medallarga eng katta hissani aynan kurash qoʻshdi.

Bellashuvni qanday tomosha qilish kerak

Bellashuvni qanday tomosha qilish kerak

Kurashni televizorda yoki zalda kuzatayotganda quyidagilarga eʼtibor bering, shunda nima boʻlayotgani tushunarli boʻladi: - hakam «Kurash!» desa bellashuv boshlanadi, «Toʻxta!» desa toʻxtaydi, «Vaqt!» esa vaqt tugaganini bildiradi; - tablodagi baho kim qanday tushganiga qarab qoʻyiladi: yonbosh tushgan - yonbosh, ikki kurak - halol; - kurashchi ikkinchi yonboshni olgan zahoti bellashuv vaqt tugashini kutmay tugaydi, chunki ikki yonbosh halolga teng; - oxirgi soniyalardagi chala ham gʻalaba keltirishi mumkin, chunki teng holatda oxirgi baho hal qiladi.

Oʻzbekistonda kurash bellashuvlari hali ham toʻy va sayillarning bezagi. Toʻy va sayillardagi xalq kurashi oʻz anʼanalariga ega, rasmiy sport musobaqalarida esa yuqoridagi xalqaro qoidalar amal qiladi. Shuning uchun qishloq davrasida koʻrgan usulingiz rasmiy gilamda jazoga sabab boʻlishi mumkin, avval qoidani bilib oling.

Farzandni kurashga berishdan oldin

Kurash tik turgan holdagi kurash boʻlgani va ogʻriqli usullar taqiqlangani uchun ota-onalar uni bolalar uchun nisbatan xavfsizroq yakkakurash deb tanlashadi. Shunga qaramay, avval bir necha narsani tekshiring.

Qadamlar: - yashash joyingizdagi bolalar va oʻsmirlar sport maktabida kurash boʻlimi borligini va qaysi yoshdan qabul qilinishini soʻrang; - murabbiyning toifasi va tajribasi bilan qiziqing, bitta sinov mashgʻulotiga kirib koʻring; - gilam yumshoq va butun ekaniga, guruhda bolalar haddan tashqari koʻp emasligiga eʼtibor bering; - mashgʻulotdan oldin bolani shifokor koʻrigidan oʻtkazing va maʼlumotnoma oling.

Yaktak, oq shim va qizil belbogʻni darhol qimmat narxda olishga shoshilmang: koʻp murabbiylar dastlab oddiy sport kiyimida shugʻullanishga ruxsat beradi. Narx va qabul tartibi maktabga qarab farq qiladi, shuning uchun aniq maʼlumotni joyida soʻrash ishonchli.

Koʻp soʻraladigan savollar

Kurash va judoning asosiy farqi nimada?

Kurashda gilamda yotib olishish, ogʻriqli usul, boʻgʻish va belbogʻdan pastdan ushlash taqiqlangan, bellashuv faqat tik turgan holda oʻtadi.

Ikki chala bir yonbosh boʻladimi?

Yoʻq. Xalqaro qoidaga koʻra chala nechta boʻlmasin, yuqori bahoga aylanmaydi. Ikki yonbosh esa halol boʻladi.

Kurash kuni qachon nishonlanadi?

Oʻzbekistonda 6-sentabr «Kurash» milliy sport turi kuni hisoblanadi: shu kuni 1998-yilda Toshkentda Xalqaro kurash assotsiatsiyasi tuzilgan.

2026-yilgi Osiyo oʻyinlarida Oʻzbekiston kurashda nechta oltin oldi?

Aichi-Nagoya oʻyinlarida oʻzbek kurashchilari 6 ta toʻplamdan 4 tasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Mavzuga oid: Bahodir Jalolov kim: ketma-ket ikki Olimpiya oltinini olgan oʻzbek bokschisi · Osiyo kubogi 2027: Oʻzbekiston qachon, kim bilan oʻynaydi va guruhdan chiqish uchun nima kerak · Sindarov va Gukesh: jahon chempionligi matchi qachon, qanday oʻtadi va Toshkent vaqti bilan qachon kuzatish kerak

Manbalar

Maʼlumotlar tekshirilgan: 2026-yil noyabr.

●

Odam.uz tahririyati. Har bir maqolani odam tekshiradi va sodda, jonli oʻzbek tilida yozamiz. Maqsadimiz - foydali boʻlish va vaqtingizni behuda sarflamaslik.

Oʻxshash maqolalar