"Black Friday" qanday kun? Tarixga nazar

Shukrona kunining ertasi kuni  "qora juma" deb nomlanmadi. Aslida  bu nom 1869 yil 24-sentyabr bilan bogʻliq edi. Ikki spekulator Jay Gould va Jeyms Fiskoltin narxlarida yirik pasayishni yaratdilar. Birja bozori qulashi natijasida narxlar 20 foizga tushdi. Oltin narxining pasayishi tovarlar narxlarining 50%pasayishiga olib keldi. 

1905 yilda Kanadada Eiton doʻkoni Torontoning markaziy koʻchalari boʻylab aravaga Santa-ni olib kelib, birinchi shukrona kuni paradini boshladi. 1913-yilda sakkizta jonli kiyik Santa-ning aravasini tortdi. 1916- yilga kelib, paradda bolalar bogʻchasining qofiya qahramonlarini ifodalovchi yettita qahramon ishtirok etdi.

1924-yilda Eitonning paradi Macy's Store-ni Nyu-York shahrida mashhur Shukrona kuni paradini boshlash uchun ilhomlantirdi. Macy's oʻzining yigirmanchi muvaffaqiyatini Urush paytida nishonlamoqchi edi. Parad ertasi kuni xaridlarni kuchaytirdi. 

1939 yilda noyabr oyining beshinchi haftasida Shukrona kuni boʻldi. Chakana savdogarlar bankrot boʻlishini ogohlantirishdi, chunki xarid qilish mavsumi emas edi. Ular prezident Franklindan Shukrona bayramini toʻrtinchi payshanba kuniga qadar oʻtkazish toʻgʻrisida iltimos qildilar.

1966-yilda Black Friday nomi bosmada mashhur boʻldi. Aynan shu payt Amerika Filatelistshtamp kollektorlari jurnalida reklama paydo boʻldi. Filadelfiya politsiya boshqarmasi shahar doʻkonlardagi tirbandliklar va olomonni tasvirlash uchun bu ismdan foydalangan.

2014-yildan boshlab Black Friday internetda memga aylandi va butun dunyo ushbu kunni insoniyat hayotida qanaqa oʻrin egallaganini yaqqol koʻrish mumkin boʻldi.

Tarixdan , xaridorlar qora juma kuni taʼtil xaridlarining yarmini qilganlar. Milliy chakana savdo federatsiyasiga (NRF) koʻra, taʼtil mavsumi noyabr va dekabr oylaridan iborat.

2008 yilda taʼtil savdosi oʻtgan yilga nisbatan 4,6% ga pasaydi. Bu NRF 1992 yildan buyon kuzatishni boshlaganidan beri birinchi marta sotuvlar pasaygani edi . Savdo odatda har yili 3,4% ga oʻsgan.

2009 yilda savdo hajmi 0,3 foizga oshdi. Xar juma kuni doʻkonlarda haridorlarning har biri 373 dollar sarflagan. Bu butun 2009 yil taʼtil mavsumida sarflangan $673 ning yarmidan koʻprogʻiga togʻri keladi.

2010 –yilda Black Friday savdo daromadni 5,2% ga koʻtardi. Qora juma kunlari 45 milliard dollarlik maxsulotlar sotilgan.

 2011-yilda Shukrona kuni oqshomida koʻplab doʻkonlar ochildi. Ushbu savdolar Black Friday sotuvlariga kiritilgan. Ular 12,3 milliard dollarni tashkil etib, 2010-yilga nisbatan 2,3 foizga oʻsdi. Umumiy bayram savdolari 4,6 foizga oshdi.2012-yilga kelib koʻrsatgich 60 million dollarni tashkil qildi. Bu koʻrsatkichlar yildan yilga koʻtarilib kelmoqda.