Futbol oʻyinining tugʻilgan kun sanasi va qoidalari tarixi haqida

Zamonaviy futbolga juda oʻxshash oʻyinlar dunyoning turli mamlakatlarida boʻlgan. Ammo zamonaviy futbolni inglizlar dunyoga sovgʻa qilganlar. Va bu 1863 yil 26 oktyabrda sodir boʻldi. Inglizlar ushbu oʻyinning asoschilari deb hisoblanishadi. Gap shundaki, 1863 yilgacha futbol oʻyinlari uchun yagona qoidalar mavjud emas edi. Koʻpincha, hatto bitta shaharnjamoalari ham oʻzaro oʻyin oʻtkazolmaydilar, chunki ular oʻyin qoidalariga nisbatan har xil qarashlarga ega edilar. 

Ushbu kelishmovchiliklarga barham berish maqsadida 1863 yil 26 oktyabrda Londonning “ozod masonlari” tavernasida 11 klub vakillari toʻplanib, futbolning yagona qoidalarini ishlab chiqib uyushma tuzishdi. Unga kiritilgan klublar ushbu qoidalarga qatʼiy rioya qilishlari kerak. Qizgʻin bahslarga qaramay, futbol assotsiatsiyasi tuzildi. Oʻyin qoidalarini ishlab chiqish ancha qiyin boʻlib chiqdi. Keyingi uchrashuv 1 dekabrga belgilangan edi. Oʻsha kuni yangi assotsiatsiya aʼzolari qizgʻin bahslashishdi. Masalan, Laytonstone klubi vakili boʻlgan janob Elkok, futbol qoidalari chalish, raqibni urish va qoʻl bilan oʻynashni taqiqlashi kerakligini qatʼiy taʼkidladi. Bunday "imtiyozlar" faqat darvozabon uchun saqlanib qoldi.

Uyushmada xazinachi etib saylangan Kempbell umuman boshqacha fikrda edi. Uning taʼkidlashicha, zarbalarni oʻyindan olib tashlashning iloji yoʻq, aynan shu narsa oʻyinga jasorat beradi. Darhaqiqat, oʻsha paytda faqat erkaklar futbol oʻynagan va haqiqiy erkak ogʻriqqa chiday olishi kerak. Oyoqdan chalish va boshqa qoʻpolliklarni futbol qoidalaridan olib tashlash qarori ovoz berish yoʻli bilan qabul qilindi. Maydonchilarga toʻpni qoʻllari bilan ushlash taqiqlangan. Bundan hafsalasi pir boʻlgan Kempbell ovoz berish natijalariga rozi boʻlganini, ammo uning klubi bunday sharoitda uyushma aʼzosi boʻlib qola olmasligini aytdi. Qizigʻi shundaki, “Blekxit” haqiqatan ham assotsiatsiyani tark etdi va regbi jamoalari safiga qoʻshildi.

Muzokara va tortishuvlardan soʻng futbol oʻyinining asosiy 13 qoidasi oʻrnatildi. 1 dekabrda ular qabul qilindi va nashrga gazetalarga yuborildi. 7 dekabrdan boshlab barcha FA klublari oʻz oʻyinlarida ularga rioya qilishlari shart edi. Keyinchalik, ular universal eʼtirofga sazovor boʻlishdi. Qoidalarda futbol maydonining kattaligi, toʻpni darvozaga urilgan deb hisoblash shartlari, toʻpni chegaradan ichkariga kiritish qoidalari va oʻyinning boshqa tafsilotlari nazarda tutilgan edi. Qizigʻi shundaki, har bir urilgan goldan keyin jamoalar darvozalarini oʻzgartirishlari kerak edi. 

Bir necha yil oʻtdi va futbol sayyoramiz boʻylab gʻalaba qozonadigan yurishni boshladi. Inglizlar, qaysi davlatda boʻlmasin, albatta oʻzaro futbol janglarini uyushtirishadi. Ularga qarab, mahalliy ixlosmandlar ham oʻyinga qoʻshilishdi. XIX asrning saksoninchi yillarida Argentina bojxonalarida qiziq voqea yuz berdi. Argentinaga Buyuk Britaniyadan gʻalati yuk - futbol toʻplari va formalar toʻplami keldi. Janubiy Amerikada yashagan inglizlar tomonidan buyurtma qilingan. Bojxona xodimlari yukni uzoq vaqt davomida koʻrib chiqib oʻtkazib yuborishga qaror qildilar.