Nurota bir kunda: Chashma, Iskandar qalʼasi va Sarmishsoy - qanday borish va nimani rejalash kerak
Nurota Navoiydan taxminan 59 km uzoqlikda joylashgan, bir kunlik sayohat uchun yetarli, lekin koʻpchilik faqat Chashma buloqqa kirib, qalʼaga chiqmay qaytadi. Eng yaxshi reja: ertalab Chashma va qalʼa, tushdan keyin esa Nurota atrofidagi tabiat yoki tosh rasmlari. Bu qoʻllanmada Nurotaning nimasi bilan alohida ekani, chiptaga nimalar kirishi, yoʻlda eng koʻp qilinadigan xatolar va Sarmishsoy hamda Aydarkoʻlga qanday yetib borish haqida amaliy maʼlumot topasiz.

Nurota Navoiydan taxminan 59 km uzoqlikda joylashgan, bir kunlik sayohat uchun yetarli, lekin koʻpchilik faqat Chashma buloqqa kirib, qalʼaga chiqmay qaytadi. Eng yaxshi reja: ertalab Chashma va qalʼa, tushdan keyin esa Nurota atrofidagi tabiat yoki tosh rasmlari.
Bu qoʻllanmada Nurotaning nimasi bilan alohida ekani, chiptaga nimalar kirishi, yoʻlda eng koʻp qilinadigan xatolar va Sarmishsoy hamda Aydarkoʻlga qanday yetib borish haqida amaliy maʼlumot topasiz.
Nurota nima uchun borishga arziydi
Nurota Navoiy viloyatidagi tuman markazi, dengiz sathidan taxminan 490 metr balandlikda joylashgan, aholisi 2016-yil maʼlumotiga koʻra 32 300 kishi atrofida. An'anaga koʻra shahar miloddan avvalgi 327-yilda Iskandar Zulqarnayn davri bilan bogʻlanadi. Bu rivoyat, aniq tarixiy fakt sifatida emas, mahalliy anʼana sifatida qabul qilinadi.
Shahar bir joyda uch xil narsani beradi: ziyoratgoh (Chashma), qadimiy qalʼa xarobalari va atrofdagi togʻ hamda choʻl manzaralari. Samarqand yoki Buxorodagi katta oqimdan farqli, bu yerda sokinlik koʻproq.
Kim uchun: oilaviy dam olish, tarix va tabiatni yaxshi koʻruvchilar hamda Samarqand-Buxoro yoʻlida bir ortiqcha kuni borlar. Shoshib oʻtib ketadiganlar uchun esa Nurota uzoqroq tuyulishi mumkin, chunki Chashma va qalʼa yaqin joylashgan, lekin Sarmishsoy va Aydarkoʻl alohida yoʻnalish boʻlib, har biriga yana bir necha soat ketadi.
Chashma: buloq, alabugʻalar va masjid

Chashma majmuasi buloq, quduq, Juma masjidi va hammomdan iborat. Rivoyatga koʻra, buloq Hazrat Ali yerga tayogʻini urgan joydan chiqqan. Suv harorati yil davomida deyarli oʻzgarmaydi, manbalarda taxminan 19 daraja koʻrsatiladi.
Buloq hovuzida bir necha yuz alabugʻa yashaydi. Ularni muqaddas deb hisoblashadi, ovlash va yeyish mumkin emas. Yumaloq Juma masjidining 40 ta ustuni bor, gumbazi diametri 16 metr.
Muhim amaliy nuqta: Chashma majmuasi chiptasi qalʼa xarobalariga kirishni ham oʻz ichiga oladi. Koʻp sayyohlar buni bilmay, faqat buloqni koʻrib ketishadi.
Buloq suvi mineralli deb taʼriflanadi. Ziyoratgoh hududida odob qoidalariga rioya qiling: yelka va tizza yopiq kiyim kiying, masjid atrofida shovqin qilmang, hovuzdagi baliqlarga tegmang. Bular umumiy qoidalar, aniq talablarni joyida mutasaddilardan soʻrang.
Iskandar qalʼasi: yoʻl, zina va xatolar

Qalʼa Chashmadan janubda, tepalikda joylashgan. Ichki shahar (shahriston) taxminan 500 x 500 metr boʻlgan va devor hamda minoralar bilan oʻralgan, bugun u asosan gʻisht va paxsa devorlar izi sifatida qolgan. 1220-yilda Nurotani Chingizxon egallagan, ammo aholisiga tegmagan.
Pastki qismga taxminan 40 ta beton zina olib chiqadi, u yerda suv va esdalik sotuvchilari bor. Yuqoriga yoʻl tik va yozda issiq, yomgʻirdan keyin sirpanchiq tuproq yoʻl xavfli. Tushishda oʻng tomondagi yoʻldan yurish tavsiya etiladi.
Koʻp uchraydigan xatolar:
- tushlik paytidagi issiqda chiqish;
- tagi silliq poyabzal kiyish;
- suvsiz chiqish.
Birinchi yarim kunni qalʼa uchun ajrating: tepada Nurota va choʻlning keng koʻrinishi ochiladi.
Qalʼa orqasida joylashgan Zukarnay tosh rasmlariga taxminan 4 km piyoda yoʻl bor, bu yarim kunlik qoʻshimcha yurish demakdir. Chashma yonida ikkita maqbara bor, ulardan biri Iskandar qoʻshinidagi sarkardaga tegishli boʻlishi mumkinligi aytiladi, bu taxmin sifatida beriladi.
Sarmishsoy: 10 mingdan ortiq tosh rasmi

Sarmishsoy Qoratogʻ etaklarida, Navoiy viloyatining Nurota tumanida joylashgan. Manbalarda ikkita tosh rasm hududida jami 10 000 dan ortiq petrogliflar bor deyiladi. Ularning koʻpchiligi bronza davriga tegishli, eng qadimgilari neolitga, eng yangilari 18-asrgacha boradi.
Yoʻnalish YUNESKO Jahon merosi dastlabki roʻyxatida turadi va taxminan 5 000 gektarlik himoyalangan tabiiy park ichida joylashgan. Navoiydan masofa manbaga qarab 40 yoki 45 km shimoli-sharq deb koʻrsatiladi.
Amaliy maslahat: bu yerga oddiy shahar taksisida borib, ichkariga erkin kirib boʻlmasligi mumkin. Kirish tartibi va gid masalasini sayohatdan oldin mahalliy turistik tashkilot yoki mehmon uyi orqali aniqlang.
Tosh rasmlarni suratga olishda toshga tegmang va rasm chiziqlarini suv yoki boʻr bilan koʻrinarli qilishga urinmang: bu qadimiy qatlamni buzadi. Yorugʻlik past boʻlgan ertalabki yoki kechki soatlarda rasmlar yaxshiroq koʻrinadi.
Aydarkoʻl: choʻldagi koʻl va yurta lagerlari

Aydarkoʻl 1969-yilda Sirdaryodan tashlangan suv hisobiga paydo boʻlgan sunʼiy koʻl. Nurotadan uning sohiliga mashinada taxminan bir tomonga 20 AQSH dollari atrofida soʻraladi (manba sanasi koʻrsatilmagan, narxni aniqlashtiring).
Nurotadan shimolda toʻrtta yurta lageri bor: ikkitasi taxminan 60 km shimolda Yangiqozgʻon yaqinida, ikkitasi Aydarkoʻl yaqinidagi Dungalakda. Oʻzbek mehmonlari uchun bu odatda bir kecha-kunduz sayohat.
Koʻlga tashrifni shu bir kunlik sayohatga qoʻshmang. Yoʻl choʻl boʻylab choʻziladi va Nurota hamda qalʼaga vaqt qolmay qoladi.
Yurta lagerida tunashni rejalayotgan boʻlsangiz, buyurtmani oldindan tasdiqlang: narx, ovqat, transfer va oʻrin sharoiti lagerga qarab farq qiladi. Choʻlda kechasi harorat kunduzga nisbatan keskin tushadi, shuning uchun mavsumdan qatʼiy nazar issiq kiyim oling.
Nurota togʻlari va qoʻriqxona

Nurota togʻlari eng baland nuqtasida 2 169 metrga yetadi. Bu hududda yurish va qush kuzatish yoʻnalishlari bor. Mahalliy hamjamiyat mehmon uylari BMT qoʻllab-quvvatlagan madaniy turizm loyihasi doirasida ishlaydi.
Bu yerda iqlim keskin: mutlaq maksimum 46,7 daraja issiq, mutlaq minimum minus 32,2 daraja, yillik yogʻin atigi 213 mm. Demak, kiyim va suv zaxirasi mavsumga qarab oldindan rejalashtiriladi.
Togʻda yurishni rejalayotgan boʻlsangiz, yarim kunlik yoʻnalishni mahalliy mehmon uyi yoki gid bilan oldindan kelishing. Belgilangan yoʻldan chiqmang va qoʻriqxona qoidalarini hurmat qiling: hududda qushlar va yovvoyi hayvonlar yashaydi.
Qachon va qanday borish: amaliy reja
Eng qulay mavsum: aprel-iyun va sentyabr-oktyabr. Yozda kunduzgi issiq qalʼaga chiqishni qiyinlashtiradi, qishda esa sovuq va yoʻl sirpanchiq boʻlishi mumkin.
Yoʻl: Samarqand yoki Navoiygacha poyezd, soʻng marshrutka, taksi yoki shaxsiy mashina. Navoiydan Nurotagacha umumiy taksi taxminan bir soat oladi. Manbada bu yoʻlning narxi taxminan 2 AQSH dollari deb koʻrsatilgan, lekin sanasi yoʻq, shuning uchun hozirgi narxni haydovchidan oldindan soʻrang.
Bir kunlik reja namunasi:
- ertalab: Navoiydan chiqish, Chashma va qalʼa;
- tushlik: shahar markazida;
- tushdan keyin: Nurota atrofi yoki oldindan kelishilgan Sarmishsoy.
Qolishni xohlasangiz, oddiy mehmon uylari uchun taxminan kuniga 20-50 dollar byudjet qoʻying (taxminiy, 2026-yil guidebook maʼlumoti).
Sumkangizga nimalar kirishi kerak:
- kamida bir litr suv (qalʼa yoʻlida kam boʻladi);
- tagi yelimli yoki rifli poyabzal;
- bosh kiyim va quyoshdan himoya;
- naqd pul, chunki kichik joylarda terminal ishlamasligi mumkin;
- telefon zaryadi va oflayn xarita.
Safar oldidan nimani tekshirish kerak
Chiptalar narxi, ish vaqti va Sarmishsoyga kirish tartibi oʻzgarib turadi. Maʼlumotlarning bir qismi sanasi koʻrsatilmagan manbalardan olingan, shuning uchun mehmon uyi, hududiy turizm boshqarmasi yoki ishonchli gid orqali aniqlang.
Shunday qilib, Nurota safarini uch qadamda rejalang: Chashma chiptasi bilan qalʼani qoʻshib koʻring, Sarmishsoyni oldindan kelishib oling, Aydarkoʻlni alohida kunga qoldiring.
Agar bir kuningiz boʻlsa: Chashma, qalʼa va shahar markazi. Agar ikki kuningiz boʻlsa: birinchi kun shular, ikkinchi kun Sarmishsoy yoki Aydarkoʻl va yurta lageri. Uch kun boʻlsa, togʻ yoʻnalishi va mahalliy mehmon uylarini ham qoʻshing.
Koʻp soʻraladigan savollar
Chashma chiptasi qalʼaga ham kiradimi?
Manbalardan biriga koʻra, ha, Chashma majmuasi chiptasi xarobalarga kirishni ham beradi. Joyida aniqlashtiring.
Nurotaga bir kunda borib kelish mumkinmi?
Navoiydan umumiy taksi taxminan bir soat oladi, shuning uchun Chashma va qalʼa uchun bir kun yetadi. Sarmishsoy va Aydarkoʻlni qoʻshish kerak boʻlsa, ancha vaqt kerak.
Qaysi mavsumda borgan yaxshi?
Aprel-iyun va sentyabr-oktyabr, chunki yozgi issiqda qalʼaga chiqish qiyin.
Alabugʻalarni ovlash yoki oziqlantirish mumkinmi?
Ular muqaddas hisoblanadi va ovlanmaydi. Oziqlantirish qoidalarini joyidagi tashkilotdan soʻrang.
Mavzuga oid: Oʻzbekiston boʻylab ichki sayohat: 7 ta amaliy maslahat · Albatta borish kerak boʻlgan Oʻzbekistonning 20 ta ajoyib joylari · Xiva Ichan Qala: birinchi marta borganlar nimalarni koʻrishi shart?
Manbalar
- Wikipedia: Nurota
- Wikipedia: Sarmishsay
- Eurasia Travel: Nur fortress
- Uzbek Travel: Nurata
- Travel Dojo: Nurota
Maʼlumotlar tekshirilgan: 2026-yil noyabr.
Odam.uz tahririyati. Har bir maqolani odam tekshiradi va sodda, jonli oʻzbek tilida yozamiz. Maqsadimiz - foydali boʻlish va vaqtingizni behuda sarflamaslik.



