«Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi» yozuvi qonuniymi? Doʻkonda tovarni 10 kun ichida qanday qaytarish mumkin
Yoʻq, bu yozuv sizning huquqingizni bekor qilmaydi. Oʻzbekiston qonuniga koʻra, nooziq-ovqat tovar sifatli boʻlsa ham, xarid qilgan kuningizdan boshlab 10 kun ichida uni shu sotuvchida aynan oʻsha tovarga almashtirib olishingiz mumkin. Aynan oʻsha tovar sotuvda boʻlmasa, pulingizni qaytarib olasiz. Buning uchun tovar ishlatilmagan, yorligʻi va oʻrami saqlangan boʻlishi va xaridni tasdiqlovchi hujjat (chek) qoʻlingizda boʻlishi kerak. Koʻpchilik bu huquqdan bexabar: kassa oldida «Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi» deb yozib qoʻyilsa, xaridor jim ketadi. Bu maqolada qaysi tovarlar qaytmasligini, chekni qanday saqlashni, sotuvchi rad etganda nima qilishni va qayerga murojaat qilishni bosqichma-bosqich koʻrasiz. Maʼlumotlar rasmiy manbalar asosida, 2026-yil noyabr holatiga tekshirilgan.

Yoʻq, bu yozuv sizning huquqingizni bekor qilmaydi. Oʻzbekiston qonuniga koʻra, nooziq-ovqat tovar sifatli boʻlsa ham, xarid qilgan kuningizdan boshlab 10 kun ichida uni shu sotuvchida aynan oʻsha tovarga almashtirib olishingiz mumkin. Aynan oʻsha tovar sotuvda boʻlmasa, pulingizni qaytarib olasiz. Buning uchun tovar ishlatilmagan, yorligʻi va oʻrami saqlangan boʻlishi va xaridni tasdiqlovchi hujjat (chek) qoʻlingizda boʻlishi kerak.
Koʻpchilik bu huquqdan bexabar: kassa oldida «Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi» deb yozib qoʻyilsa, xaridor jim ketadi. Bu maqolada qaysi tovarlar qaytmasligini, chekni qanday saqlashni, sotuvchi rad etganda nima qilishni va qayerga murojaat qilishni bosqichma-bosqich koʻrasiz. Maʼlumotlar rasmiy manbalar asosida, 2026-yil noyabr holatiga tekshirilgan.
Qisqa javob: 10 kun va toʻrtta shart
Asosiy qoida «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonunning 18-moddasida yozilgan (1996-yil 26-apreldagi 221-I-son qonun, lex.uz). Unga koʻra, maqbul sifatli nooziq-ovqat tovarni xarid qilgan kundan boshlab 10 kun ichida sotuvchida aynan oʻsha tovarga almashtirish mumkin.
Bunda tovar sifatli boʻlishi ham mumkin: oʻlchami, rangi, shakli yoki uslubi sizga yoqmagan boʻlsa ham, huquq saqlanadi. Almashtirish sharti toʻrtta:
- tovar ishlatilmagan boʻlishi;
- tovarning tashqi koʻrinishi va isteʼmol xususiyatlari saqlangan boʻlishi;
- plomba va yorliqlar joyida boʻlishi;
- shu sotuvchidan xarid qilganingizni tasdiqlovchi hujjat (chek) boʻlishi.
10 kun xarid qilingan kundan hisoblanadi, shuning uchun jarayonni oxirgi kunga qoldirmang.
«Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi» yozuvi nimani anglatadi

Doʻkon devoriga osilgan bunday yozuv qonun oldida kuchga ega emas. Kun.uz nashrining izohlashicha, kiyim-kechak Vazirlar Mahkamasining 75-sonli qarorida qaytarilmaydigan tovarlar roʻyxatiga kirmaydi, demak kiyimni ham qonun asosida almashtirish mumkin.
Qonunning 2-moddasida esa isteʼmolchi huquqlarini cheklaydigan yoki himoya kafolatlarini kamaytiradigan qoidalar joriy etib boʻlmasligi aytilgan. Yozuv yoki chekning orqasidagi «qaytarilmaydi» degan bosma matn bu qoidani oʻzgartira olmaydi.
Amalda sotuvchi koʻpincha ikki narsani aytadi: «chek yoʻq» yoki «yorligʻi kesilgan». Bular haqiqatan ham shartlar, shuning uchun muammo yozuvda emas, tovarning holatida va hujjatda boʻladi. Xaridni shunga qarab rejalashtiring.
Qaytarishdan oldin: chek, yorliq va oʻram

Doʻkondan chiqmasdan oldin uch narsani tekshiring va uyda ularni saqlab qoʻying.
- Chek. Qonunning 10-moddasiga koʻra, tovarni kassa yoki tovar chekini bermasdan sotish taqiqlanadi. Chek bermasalar, sotuvchi qonunni buzgan boʻladi, shu sabab uni soʻrang.
- Yorliq va plomba. Kiyim yoki texnikani uyda sinab koʻrganda yorliqni kesmang, uni ichkariga yashirib qoʻying yoki ehtiyotkorlik bilan saqlang.
- Oʻram va qutisi. Qonunda qutini saqlash alohida yozilmagan, lekin «tashqi koʻrinish saqlangan» sharti sababli quti va oʻramni 10 kun tashlamang.
Koʻp uchraydigan xato: tovarni uyda kir yuvish yoki ishlatib koʻrishdan keyin qaytarishga urinish. Bunda «ishlatilmagan» sharti buziladi va rad javobi qonuniy boʻlishi mumkin. Oʻlchamni tekshirish uchun kiyib koʻrish va ishlatish bir narsa emas.
Qaysi tovarlarni qaytarib boʻlmaydi

Maqbul sifatli tovarlarning bir qismi qaytarilmaydi yoki almashtirilmaydi. Roʻyxat Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 13-fevraldagi 75-sonli qarori bilan belgilangan. advice.uz sahifasida keltirilgan asosiy toifalar:
- uyda ishlatiladigan tibbiy buyumlar, tibbiy texnika, ogʻiz gigienasi buyumlari, kontakt linzalar, bolalar parvarishi buyumlari va dori-darmonlar;
- shaxsiy gigiena buyumlari;
- atir-upa va kosmetika mahsulotlari;
- metrlab sotiladigan matolar, kabellar va qurilish-pardozlash materiallari;
- ich kiyim, paypoq va ayrim trikotaj buyumlari;
- uy kimyosi, pestitsidlar va agrokimyo mahsulotlari;
- mebel toʻplamlari;
- kafolat muddati bor murakkab maishiy texnika;
- avtomobillar, mototsikllar va ayrim boshqa transport vositalari;
- hayvonlar va oʻsimliklar.
Muhim nuqta: bu cheklov faqat sifatli tovarga tegishli. Tovar nuqsonli boʻlsa, uni qaytarish alohida qoidalar bilan amalga oshadi. Roʻyxat oʻzgarishi mumkin, shuning uchun xaridan oldin lex.uz saytidagi amaldagi qarorni tekshirib koʻring.
Almashtirish yoki pulni qaytarish: nima huquqingiz bor

Tartib shunday: avval siz sotuvchidan aynan oʻsha tovarni almashtirib berishni talab qilasiz. Agar bunday tovar sotuvda boʻlmasa, siz tovarni qaytarib, pulingizni olish huquqiga egasiz.
advice.uz maʼlumotiga koʻra, taraflar boshqacha kelishmagan boʻlsa, pul toʻlov qanday shaklda amalga oshirilgan boʻlsa, xuddi shu shaklda qaytariladi. Yaʼni karta bilan toʻlagan boʻlsangiz, pul odatda kartaga qaytariladi.
Sotuvchi ba'zan pul oʻrniga boshqa tovar yoki doʻkon talonini taklif qiladi. Bu taklifni qabul qilish majburiy emas: qonunda sharoitga qarab almashtirish yoki pulni qaytarish koʻrsatilgan. Aynan kerakli oʻlcham yoki rang qolmagan boʻlsa, pulni talab qilish huquqingiz bor. Qarorni shoshmasdan qabul qiling.
Nuqsonli tovar boshqa yoʻldan ketadi

Tovar sifatsiz boʻlsa, 10 kunlik qoida sizga kerak emas. Qonunning 13-16-moddalari nuqsonli tovar boʻyicha huquqlarni belgilaydi: tovarni almashtirish, nuqsonlarni bepul bartaraf etish, narxni nuqsonga mutanosib kamaytirish yoki shartnomani bekor qilishni talab qilish.
Bu ikki yoʻlni aralashtirmang. Agar tovar yoqmagan boʻlsa, 18-modda va 10 kun amal qiladi. Agar tovar buzuq boʻlsa, siz nuqson haqida gapirasiz va boshqa moddalarga tayanasiz. Nuqson deganda tovarning me'yoriy hujjatlar, shartnoma yoki odatiy sifat talablariga mos kelmasligi tushuniladi (qonunning 1-moddasi).
Tibbiyot, huquqiy murakkab holatlar va kafolat muddati bor texnika uchun aniq qaror kerak boʻlsa, qonun matniga yoki mutaxassisga murojaat qiling.
Sotuvchi rad etsa: qadamma-qadam

Agar sotuvchi asossiz rad etsa, advice.uz tavsiyasi boʻyicha avval yozma yoki isbotlash mumkin boʻlgan talab bering, keyin Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasiga yoki sudga murojaat qiling. Amaliy tartib:
- Chek, tovar va yorliqlarni suratga oling.
- Talabingizni ikki nusxada yozing: bittasi sotuvchida qolsin, ikkinchisiga qabul qilganlik belgisi (sana, imzo, muhr) qoʻyilsin.
- Javob bermasalar, qoʻmitaning aloqa markaziga 1159 raqami orqali qoʻngʻiroq qiling yoki raqobat.gov.uz saytidagi onlayn shikoyat shakliga yozing.
- Yagona raqam sifatida qoʻmita saytida 71-207-47-00 koʻrsatilgan.
Qoʻmita maʼlumotlariga koʻra, shikoyat tushganda u isteʼmolchi huquqlariga rioya etilishini oʻrganadi. Muddatlar sahifalarda koʻrsatilmagan, shuning uchun hamma yozishmani saqlab qoʻying.
Elektron chek: Soliq ilovasida saqlang

2026-yil 11-avgustda Soliq qoʻmitasi elektron xarid cheklarining soddalashtirilgan shaklini joriy etdi (Spot.uz xabari). Unda har bir tovar yoki xizmat nomi, narxi va umumiy summa koʻrsatiladi, toʻliq shakl esa MXIK kodlari, QQS summasi va chegirmalarni oʻz ichiga oladi. Ikkala koʻrinish oʻrtasida istalgan payt almashish mumkin.
Chekni ikki usulda koʻrish mumkin: chekdagi QR-kodni telefon kamerasi bilan skanerlash yoki Soliq ilovasida tekshirish. Elektron nusxani saqlab, boshqalarga ham yuborsa boʻladi.
Qaytarish nuqtai nazaridan bu juda foydali: qogʻoz chek vaqt oʻtishi bilan oʻchib ketishi mumkin, ilovadagi nusxa esa 10 kun davomida xaridni isbotlaydi. Shuning uchun har bir yirik xariddan keyin chekning skrinshotini oling.
Koʻp soʻraladigan savollar
10 kun qaysi kundan boshlab hisoblanadi?
Qonunga koʻra, xarid qilingan kundan boshlab. Oxirgi kunga qoldirmaslik uchun almashtirishni imkon qadar tez amalga oshiring.
Chek yoʻqolgan boʻlsa, tovarni qaytarish mumkinmi?
Qonun talablaridan biri: xarid shu sotuvchidan qilinganini tasdiqlovchi hujjat. Chek boʻlmasa, Soliq ilovasidagi elektron nusxa yoki boshqa isbot yordam berishi mumkin, ammo hujjatsiz rad javobi koʻpincha shu sababdan keladi.
Kiyimni qaytarsam boʻladimi?
Kun.uz maʼlumotiga koʻra, kiyim-kechak 75-sonli qaror roʻyxatida yoʻq, yaʼni qaytarish yoki almashtirish mumkin, agar kiyim ishlatilmagan va yorligʻi joyida boʻlsa. Ich kiyim va paypoq esa roʻyxatdagi toifalarga kiradi.
Sotuvchi rad etsa, qayerga murojaat qilish kerak?
Avval yozma talab bering, keyin Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi (1159) yoki sudga murojaat qiling.
Mavzuga oid: Qiziqarli maʼlumotlar: Xaridorlarning eʼtiborini tortadigan doʻkon hiylalari · QR-kodni xavfsiz skanerlash: nimalarga eʼtibor berish kerak?
Manbalar
- Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida Qonun, lex.uz
- Raqobat qoʻmitasi: nooziq-ovqat tovarlarni qaytarib berish tartibi
- advice.uz: maqbul sifatli tovarni qaytarish yoki almashtirish
- Kun.uz: «Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi». Bu qonuniy talabmi?
- Spot.uz: Soliq qoʻmitasi xarid cheklarining soddalashtirilgan shaklini joriy etdi
- gov.uz: Raqobat qoʻmitasi aloqa maʼlumotlari
Maʼlumotlar tekshirilgan: 2026-yil noyabr.
Odam.uz tahririyati. Har bir maqolani odam tekshiradi va sodda, jonli oʻzbek tilida yozamiz. Maqsadimiz - foydali boʻlish va vaqtingizni behuda sarflamaslik.



