Uzoq umr koʻrishni istaysizmi? Buning siri juda ham oddiy!

Olimlar fikricha, tana aʼzolarining zaxiradagi imkoniyatlardan foydalanish koʻrsatkichi yosh oʻtgan sari kamayib boradi. Lekin bardam va tetik holda uzoq umr kechirish hammaga ham nasib etavermaydi. Oramizda koʻp umr koʻradigan qabila va elatlarning borligi esa boshqalar ham mana shunday muvaffaqiyatga erishishi mumkinligidan dalolatdir. Xoʻsh, buning uchun nima qilish kerak?

Uzoq umr kechirishga ahd qilganlar, avvalo, maʼlum narsalardan oʻzini tiyishi, cheklashi zarur (masalan: ovqatni koʻp yeyish, suv,  kisloroddan ham tejab foydalanish, turli ortiqcha xabar va maʼlumotlarni qabul qilmaslik). Axir insonning tana aʼzolari oʻz zaxirasini harakatga tushirishi, ularni toʻlaqonli ishlatishi ham kerak-ku. Bunday oʻziga xos treningni oʻtkazish uchun quyidagi usullardan foydalanish samaralidir.

Bu usulni qoʻllagan kishi oʻz xohishi bilan maʼlum muddatga ovqatlanishdan voz kechadi. Maqsad - tananing ichki oziqlanishga oʻtishi uchun koʻmaklashish, yaʼni bir vaqtlaroʻzlashtirilgan va “tokchalarga taxlangan” ozuqa moddalaridan foydalanishdir. Qoidaga koʻra, ularning kelgusida moddalar almashinuvida ishtirok etishida unchalik koʻp kuch sarf boʻlmaydi. Tanada “oʻlik yuk” boʻlib yotgan zaxiralar aʼzolarga xizmat qilmogʻi joiz. Dozali och qolishda istalgan natijaga erishish uchun toza suv ichishga ruxsat etiladi. Choy, qahva, sharbat va boshqa shu kabi ichimliklar taqiqlanadi.

Ochlik vaqtida tana aʼzolarimjuda kuchsizlanib, zaiflashib qolmoqda, degan xavotirni miyadan butunlay chiqarib tashlash lozim. Tadqiqotlardan maʼlumki, u qadar uzoq davom etmagan ochlik (24 yoki 36 soat) holatida tana barcha ehtiyojlarini ichki zahiralar hisobiga qondiradi, bu hatto odatdagi ovqatlanishdan ham foydaliroqdir.

Mazkur muolaja davomida faqat ovqatdan emas, suyuqlikdan ham voz kechib turishga toʻgʻri keladi (huddi roʻza tutgan kabi). Odatda inson tanasida yogʻlar oksidlanishi natijasida 400 ml suv hosil boʻlsa, “quruq” och qolishda yanada koʻproq suyuqlik ishlab chiqarilib,tanani suvsizlanishdan asraydi. Tanani ichki rezervlardan foydalanishga bu tartibda majbur qilish organizmning suvga boʻlgan ehtiyojini qondirishda dozali och qolishdagi kabi uzoqqa choʻzilmaydi. Masalan, inson qulay haroratda, xotirjam holatda oʻn kungacha suvsizlikka dosh bera oladi.

“Quruq” och qolish usulini tanlagan kishini choʻlu biyobonlardagi tuyaning holatiga oʻxshatish mumkin. Tuya ham biror qultum suv ichmay, tuz totmay to barcha yogʻ zaxiralarini sarflamagunicha sahrolarda yuraveradi. Bizning zaxiralarimiz esa ortiqcha yogʻlar, aterosklerotik toksinlar va boshqa foyda keltirmaydigan “chiqindi”lardan iborat. “Quruq” ochlik muolajasida shu “chiqindilar”dan xalos boʻlamiz. Bundan tashqari, “quruq” och qolishda tana tiklanish, regeneratsiya holatida boʻladi. Yana insonning qarish, keksayish jarayoni ham sezilarli darajada sustlashadi.

Odatda dastlabki uch-toʻrt marta och qolishlardan soʻng keyingi muolajalar yaxshi oʻtadi. Tana aʼzolari tartibga shu qadar moslashadiki, bu odatdagi hayot tarziga salbiy taʼsir etmaydi va hech qachon noqulaylik tugʻdirmaydi.

Ilmiy til bilan aytganda bu gipoksiya, deb atalib, tanada kislorod yetishmay qolgan paytda paydo boʻladi. Kislorodning toʻla tanqisligi tuzatib boʻlmaydigan oqibatlarga, hatto oʻlimga ham olib kelishi mumkin. Biroq kislorod yetishmasligi tufayli xunuk oqibatlar kelib chiqmasligi uchun koʻpincha kisloroddan och qolish jarayoni boshlangandanoq kuchli antigipoksik himoya tizimini ishlab chiqadi.

Bu tizim ishga tushishi bilan qisqa muddatli kisloroddan och qolishda yurak tez-tez, kuchli ura boshlaydi va koʻproq qon haydaydi. Qon kelishining kuchayishi hisobiga kislorod yetishmovchiligini koʻproq his qiladigan miya, oʻpka va boshqa hayot uchun muhim aʼzolar tomirlari kengayadi. Antigipoksik tizim tanani kam miqdorda kislorod tushishiga moslashuvini taʼminlaydi. Uzoq payt kisloroddan och qolishda: oʻpka toʻqimasining ogʻirligi, eritrotsit (qondagi qizil tanachalar) miqdori ortadi, kislorodsiz energiya almashinuvi faollashadi va gormonlar ishlab chiqarilishi koʻpayadi.

Maʼlumki, keksalikda tanada qon aylanishi sustlashadi, hosil boʻladigan gormonlar miqdori ham kamayadi. Mazkur energetik jarayonlarni antigipoksik tizimni ishga tushirish yoʻli bilanbir zaylda ushlab turish mumkin. Tizim doimo ishga shay turishi uchun inson tanasini vaqt-vaqti bilan sunʼiy ravishda kisloroddan och qoldirib turish kerak. Qanday qilib?

Hind yogalarining “kevali-kumbhaka” degan mashqi bor. Bu “mutlaq tinch pauza” degan maʼnoni anglatadi. Ushbu mashqda mushaklar maksimal darajada boʻshashib, nafas olish butunlay toʻxtatiladi. Pauza bunday holatda qancha tura olishga qarab choʻziladi. Bu mashq kuniga bir necha marta takrorlanadi.

Mazkur holatda kishi biror narsani oʻylab topishi va sunʼiy yoʻlni qoʻllashi shart emas. Tabiatning oʻzi bizni uyqu yoʻli bilan tabiiy ravishda, oʻz vaqtida axborotdan och qolishimizni taʼminlaydi. Inson uxlayotganda tashqi olamdan keladigan maʼlumotlarni qabul qilishi maksimal darajada chegaralangan. Shu bois uxlayotganda koʻrmaymiz, eshitmaymiz, hidlarni sezmaymiz. Uyqu payti terimiz ham biror narsani sezmaydi, taʼm bilish retseptorlarimiz dam oladi.

Tana zaxira imkoniyatlarining bunga nima aloqasi bor, degan savol tugʻilishi mumkin. Gap shundaki, miya uyqu vaqtida ham oʻz faoliyatini toʻxtatmaydi. Miyaning vazifasi - maʼlumotlarni qayta ishlash, ularni saqlab, uzatishdir. Shu tufayli tashqaridan maʼlumotlar kelmayotgan va ularning kelishi chegaralanganda miya zaxiradagi maʼlumotlarni qayta ishlashi uning jadal faoliyatidan dalolat beradi. Sodda qilib aytganda, siz uxlayotganda ham miyangiz muammolarni hal qilishda davom etadi. Aksariyat buyuk ixtirolar uyqu vaqtida yuzaga kelgani ham tasodif emas.

Bizdan talab qilinadigani zaxiradagi maʼlumotlarni qayta ishlashi uchun miyaga yaxshi sharoit yaratib berishdir. Yaʼni, inson toʻlaqonli, normal uxlash sharoitini yaratishi joiz. Buning uchun yaxshi shamollatilgan, qorongʻi, shovqin eshitilmaydigan, tinch, qulay, harorati va havosining namligi ham meʼyorida boʻlgan yotoq va toʻshak kerak.

Maʼlumotlardan saqlanishning yana bir imkoniyati bor. Bu odamlardan vaqtinchalik xoli qolishdir. Ayniqsa, maʼlum muddat togʻ yoki oʻrmondagi kulbada yolgʻiz dam olish, dengiz boʻyida sayr qilish, bir necha kun davomida sokin hayot kechirish juda foydali.