O'zbekistonni 12 ta nodir hayvonlari

Asal Abakumova

9 лет назад da chop etilgan — 1 секунду назад da yangilangan

357,005
просмотров

Choʻllardan tortib baland togʻ choʻqqilarigacha — Oʻzbekiston tabiati juda xilma-xil. Ammo bu boylikning bir qismi koʻz oʻngimizda kamayib bormoqda. Baʼzi hayvonlarni endi faqat qoʻriqxonalarda yoki sanoqli hududlarda uchratish mumkin, baʼzilari esa butunlay yoʻqolib ketish arafasida. Mamlakatimiz Qizil kitobiga 24 tur sutemizuvchi, 48 tur qush va 16 tur sudralib yuruvchi kiritilgan. Quyida ana shu roʻyxatdagi eng noyob 12 ta hayvon — ularning har biri oʻziga xos va har biri himoyaga muhtoj.

1. Turkiston silovsini

Togʻ oʻrmonlarida yashaydigan bu yovvoyi mushuk odamdan oʻzini olib qochadi — uni tabiatda koʻrish katta omad. Chiroyli terisi uni koʻp yillar davomida ovchilar nishoniga aylantirgan, natijada soni tobora kamaygan. Bugun Oʻzbekistonda silovsin asosan Gʻarbiy Tyan-Shan va Pomir-Olay togʻlarida saqlanib qolgan; faqat Gissar qoʻriqxonasida 130 ga yaqin individ bor. Qizil kitobga «zaif tur» sifatida kiritilgan, xalqaro CITES konventsiyasi ham uni himoya qiladi.

2. Qor qoploni (irbis)

Irbis — baland togʻlarning sirli egasi. U shu qadar yashirin yashaydiki, olimlar uni koʻpincha faqat fotoqopqonlar yordamida kuzatadi. Butun dunyoda qor qoplonlari atigi toʻrt mingga yaqin qolgan. Oʻzbekistonda ularning soni soʻnggi yillarda biroz koʻpaydi — hozir yuztadan ortiq deb hisoblanmoqda. 2021-yili mamlakatda irbisni saqlash boʻyicha 2030-yilgacha moʻljallangan maxsus dastur qabul qilindi. Unga asosiy tahdid — brakonerlik va ov qiladigan hayvonlarining kamayib ketishi.

3. Menzbir sugʻuri

Bu kichkina sugʻurni dunyoning boshqa hech bir yeridan topa olmaysiz — u faqat Gʻarbiy Tyan-Shan togʻlarida yashaydigan endemik tur. Oʻzbekistonda Chotqol va Qurama tizmalarida, asosan qoʻriqlanadigan hududlarda uchraydi. Muammo shundaki, uning yashash joylari chorva mollari uchun yaylovga aylangan: podalar oʻtni yeb tugatgach, sugʻurga ozuqa qolmaydi. Shu sababli soʻnggi oʻn yilda baʼzi joylarda uning soni bir necha barobar kamaygan. Qizil kitobga kiritilgan.

4. Burama shoxli echki

Uning spiral kabi burab oʻralgan uzun shoxlarini bir koʻrgan kishi unutmaydi — erkaklarining shoxi bir metrdan oshadi. Afsuski, aynan shu shoxlar va goʻshti uni ovchilar uchun qimmatli oʻljaga aylantirgan. Oʻzbekistonda bu togʻ echkisi faqat Surxondaryodagi Koʻhitang tizmasida qolgan, boshqa joylardagi podalari deyarli yoʻqolib ketgan. Qizil kitobga kiritilgan, xalqaro roʻyxatlarda ham himoya ostida.

5. Jayron

Jayron — choʻlning eng yengil va eng tez hayvoni: xavf sezsa, soatiga 60 kilometrdan oshiq tezlikda uchib ketadi. Bir paytlar Oʻzbekiston choʻllarida jayron podalari koʻp edi, ammo brakonerlik ularni deyarli qirib tashladi. Hozir ularni saqlab qolishda Buxoro yaqinidagi «Jayron» ekomarkazi muhim oʻrin tutadi — u yerda jayronlar koʻpaytirilib, soʻng tabiatga qoʻyib yuboriladi. Qizil kitobga kiritilgan.